افزون بر آنچه آمد، امام، سياست هايى را در پيش گرفته و شيوه هايى از تعامل را بر شمرده است كه بايد حاكمان، در برخورد با دولت ها، ملّت ها و ديگر كشورها، بدان توجّه كنند. اين حقايق را از لا به لاى سخنان زرّين امام و نيز با تأمّل در سيره آن بزرگوار، مى توان به دست آورد: رعايت حقوق انسان ها با هر انديشه و تفكّرى و براى آنها حقوق انسانى قائل شدن، در برخوردها و رويارويى با ديگران، عزّت مدارى را پيشه خود ساختن، و در برقرارى پيوند با دولت ها و ارتباط با ملّت ها از هر گونه پيوند و ارتباط عزّت سوز، تن زدن و هرگز تن به ذلّت ندادن، بر سياست تشنج زدايى در برخورد با دولت ها تأكيد كردن، و در جهت گسترش صلح راستين و زندگى مسالمت آميز آميخته به عزّتْ حركت كردن، جلوگيرى از دشمن تراشى، و براى تصحيح انديشه و رفتار دشمن، مايه گذاشتن (استصلاح العدو)، به پيمان هاىِ گونه گونْ وفادار ماندن، و در حفظ حقوق ديگران، امانتدارى را پاس داشتن، در حوزه فرهنگ، از دانش و علوم ديگرانْ بهره گرفتن و از فرايند دانش بشرى بهره جستن، و با اين همه، بر سياست استقلال فرهنگى تأكيد كردن، و هشدار دادن در جهت هضم نشدن در فرهنگ هاىِ شرك آلود و ناشايسته، و سرانجام ، در فرهنگ ها در نگريستن و بِه گزينى كردن و. .. افزون بر اينها حقايقى در سخنان مختلف على عليه السلام آمده است كه در زمينه ارتباط هاى جهانى، حقايقى بس روشنگر دارد و آموزه هايى از اين دست را ذيل عنوان «گوناگون» آورده ايم.

جمع بندى سياست هاى امام على

آنچه تا بدين جا آورديم، نگاهى بود گذرا به محتواى فصولى كه در جهت تبيين