٢١١.ـ از سفارشى كه براى كارگزاران ماليات ها مى نگاشت خدا، فربه و تناور، و نه لاغر وخسته، نزد ما آورى، و ما بر پايه كتاب خدا و سنّت پيامبر او آن را تقسيم كنيم كه اين كار، پاداش تو را بسيار گردانَد و به رستگارى ات نزديك تر سازد. إن شاء اللّه ! [١]

٢١٢.امام على عليه السلام ـ در عهدنامه اش به مالك اش و در كار خراج، چنان بنگر كه صلاح خراج دهندگان در آن است؛ چرا كه صلاح خراج و خراج دهندگان ، به صلاحِ ديگران است و كار ديگران، سامان نگيرد تا كار خراج دهندگان، سامان نپذيرد؛ چرا كه مردمان، همه، هزينه خوار خراج و خراج دهندگان اند. بايد نگاه تو به آبادانى زمين، بيشتر از گرفتن خراج باشد؛ چرا كه خراج، بدون آبادانى به دست نيايد؛ و آن كس كه خراج را بدون آبادانى زمين، جستجو كند، شهرها را ويران سازد و بندگان را هلاك كند و كارش جز اندكى استوار نگردد. و اگر از سنگينى [ ماليات] شكايت كردند، يا از آفتى [ كه به كشتشان رسيده]، يا از قطع آب يا از خشك سالى يا تباهى زمين بر اثر غرق شدن، يا از بى آبى، بار آنان را سبُك گردان، بدان اندازه كه اميد دارى كارشان بدان، سامان گيرد و بر تو سنگين نيايد، آنچه بر آنان سبُك گردانيدى؛ چرا كه آن، اندوخته اى است كه به تو بازش دهند با آبادانى شهرها و آرايش ولايت ها ، جز آن كه ستايش آنان را به خود جلب كرده اى و شادمانى شان را از گسترش عدالت در ميان آنان. در حالى كه بر زيادى قوّت آنان تكيه خواهى داشت، بر اثر آنچه نزد آنان ذخيره ساخته اى، از آسايشى كه برايشان فراهم ساختى و اطمينان به آنها كه با عادت دادن آنها به عدالت و مدارا [ به دست آورده اى]، چه بسا در آينده، كارى پديد آيد كه چون آن را بر عهده آنان گذارى، با خاطر آسوده بپذيرند؛ چرا كه آبادانى شهرها [ باعث مى شود] آنچه بر آنان روا دارى، بر دوش كشند. و خرابى سرزمين ها از تنگ دستى صاحبان آنهاست، وتنگ دستى صاحبان زمين ،

[١] نهج البلاغة : نامه ٢٥ ، الكافى : ٣ / ٥٣٦ / ١ ، تهذيب الأحكام : ٤ / ٩٦ / ٢٧٤ .