٢١٢.امام على عليه السلام ـ در عهدنامه اش به مالك اش زمانى است كه زمامداران، به گردآورى اموال ، خو كنند و به ماندن، بدبين باشند، و بهره گيرى شان از عبرت ها اندك باشد . [١]

٢١٣.امام على عليه السلام ـ در عهدنامه اش به مالك اش خراج دهندگان را از همه شهرها نزد خود، گِرد آور و به آنان دستور ده كه از وضعيت شهرهايشان و آنچه صلاحشان در آن است و آسانى گردآورى خراج، به تو گزارش دهند. آن گاه، ديدگاه صاحب نظران غير از خراج دهندگان را جويا شو. پس اگر از سنگينى ماليات يا آفت هايى چون قطع آب يا تباهى زمين بر اثر آب گرفتگى يا كم آبى يا آفتى ديگر به تو شِكوه كردند، ماليات را بر آنان سبُك گير، به اندازه اى كه اميد دارى خداوند، بدان [ مقدار ]كارشان را اصلاح كند، و اگر از تو درخواست كمك كردند، بر اصلاح (و تقويت) آنچه با ثروت هايشان بر آن توانايى دارند، پس هزينه آن را بر عهده گير؛ چرا كه فرجام كمك هايت به خير و صلاح آنان است. پس بر تو آنچه از هزينه ها بر آنان تخفيف دادى، گران نيايد؛ چرا كه ذخيره اى است كه آن را در آبادانى شهرها و تزيين ولايت ها به تو برگردانند، جز آن كه دوستى و حُسن نيّت آنان و بهره دهى آنان را همراه با موجباتى كه خدا جلب [محبّتشان] را آسان كند ، به دست آورده اى . چرا كه خراج، با تلاش و سختى به دست نيايد، با آن كه تكيه گاهى است كه بدان اعتماد مى كنى و اگر پيشامدى رُخ دهد، بر آنان تكيه مى كنى، به جهت زيادى نيروى آنان كه با آسايش آنان، ذخيره ساختى و اطمينانى كه از آنان [ كسب كردى]، بدان سبب كه آنان را به عدالت و مدارا عادت دادى و شناخت آنان از عذرهايت، در پيشامدهايى كه در آن بر آنها تكيه كردى و آنان با طيب خاطر، آن را بر دوش كشيدند؛ چرا كه آبادانى شهرها [ باعث مى شود] آنچه بر آنان نَهى، بر دوش كشند. به درستى كه خرابى شهرها از تنگ دستى مردمان آنهاست و همانا مردمان شهرها، در اثر زياده روى زمامداران و بدبينى آنان به ماندن و كمى

[١] نهج البلاغة : نامه ٥٣ . نيز ، ر . ك : دعائم الإسلام : ١ / ٣٦٢ .