٢٥٤.امام على عليه السلام ـ در عهدنامه اش به مالك اش بدان كه مردم ، طبقاتى دارند. پس طبقه فرودست ، از نيازمندان و تهى دستان اند كه شايسته است يارى رساندن و كمك كردن به آنان؛ در نزد خداوند ، براى هر يك از اين اصناف ، گشايشى است ، و هريك را بر زمامدار ، حقّى است ، به اندازه اى كه او را سامان بخشد. [١]

٢٥٥.امام على عليه السلام ـ از نامه اش به يكى از كار براى تو در اين ماليات ها ، نصيبى معيّن و حقّى آشكار و شريكانى نيازمند و تهى دستانى حاجتمند است . به درستى كه ما حقّ تو را كامل ادا مى كنيم. تو هم حقوق آنان را كامل ادا كن؛ و گرنه ، در روز رستاخيز ، پُر دشمن ترينِ مردم خواهى بود ؛ و بدا به حال كسى كه نزد خداوند ، دشمنانش تهى دستان ، تنگ دستان، درخواست كنندگان ، رانده شدگان، بدهكاران و در راه ماندگان باشند. [٢]

٢٥٦.دعائم الإسلام: ـ كه او را براى گردآورى ماليات ها فرستاده بود ـبه درستى كه [ على عليه السلام ] به مخنف بن سليم ازدى ، به سفارشى طولانى سفارش كرد. او را به پرواى خدا فرمان داد كه پروردگار اوست در امور پنهان و كارهاى ناپيدا ، و اين كه مردم را با روى گشاده و نرمى ملاقات كند ، و به او دستور داد به اين كه فروتنى پيشه سازد و از كبر ، اجتناب ورزد؛ چرا كه خداوند ، فروتنان را بالا بَرَد و متكبّران را پست كند. سپس به مخنف فرمود: «اى مخنف بن سليم! براى تو در اين ماليات ها بهره و حقّى معيّن است و تو در آن، شريكانى دارى: تنگ دستان، تهى دستان، بدهكاران، مجاهدان، در راه ماندگان، بردگان، ونيازمندان به الفت و مهربانى. [٣] به درستى كه ما حقّ تو را كامل ادا كنيم. تو نيز حقوق آنان را كامل ادا كن، وگرنه در روز رستاخيز، پُر

[١] نهج البلاغة : نامه ٥٣ ، تحف العقول : ١٣٢ . نيز ، ر . ك : دعائم الإسلام : ١ / ٣٥٧ .[٢] نهج البلاغة : نامه ٢٦ .[٣] مراد «مؤلّفة قلوبهم» است ؛ يعنى غير مسلمانانى كه با مهربانى بدانان ، از مسلمان حمايت مى كنند و يا لااقل با دشمن مسلمانان ، همراهى نمى كنند . (م)