گفتيم كه امام على عليه السلام ، رزم آورترينِ رزم آوران صحنه هاى نبرد بود. او كه عمرى دراز را در صحنه هاى جهاد سپرى كرده بود، بى گمان، بيشترين و كارآمدترين تجربه ها را در اختيار داشت. افزون بر اين، او به لحاظ شجاعت، دليرى و بُرنادلى و آگاهى به گونه هاى نبرد، بى نظير بود. امام، شخصا سپاهيان خود را آموزش مى داد و پيش از آغاز نبرد، ضمن سازماندهى نيروها وآرايش رزم آوران، نكات مهم آموزشى را تكرار مى كرد. هنگامى كه شبيخون هاى معاويه فزونى گرفت و مخالفان، او را به ناآشنايى با فنون جنگى متّهم كردند، امام، ضمن گلايه از برخى يارانش فرمود: وأفسَدتم عَلَيَّ رَأيي بِالعِصيانِ والخِذلانِ حَتّى لَقَد قالَت قُرَيشٌ إنَّ ابنَ أبي طالِبٍ رَجُلٌ شُجاعٌ ولكِن لاعِلمَ لَهُ بِالحَربِ . للّه ِِ أبو هُم وهَل أحَدٌ مِنهُم أشَدُّ لَها مِراساً وأقدَمُ فيها مَقاماً مِنّي؟ لَقَد نَهَضتُ فيها وما بَلَغتُ العِشرينَ وها أنَا ذاقَد ذَرَّفتُ عَلَى السِّتّينَ . ولكِن لارَأىَ لِمَن لايُطاعُ . [١] با نافرمانى و سستى، كار را بر من تباه كرديد تا آن جا كه قريش مى گويد پسر ابوطالب، دلير است، امّا دانش جنگ ندارد . خدا پدرانشان را مزد دهد! كدام يك از آنان، بيشتر از من در ميدان جنگ بوده و بيشتر از من، نبرد و ميدان را آزموده؟ هنوز بيست سال نداشتم كه پا در معركه گذاشتم و اكنون، ساليان عمرم از شصت، فزون است؛ اما آن را كه فرمان نبرند، سررشته كار از دستش بيرون است . على عليه السلام ، در آموزش هاىِ نظامى رزمندگان، از تأكيد بر ريزترين نكات آموزشى نيزغفلت نمى ورزيد، مانند اين كه: نيروها از اسلحه خود جدا نشوند؛ ازفرصت هاى مناسب در ضربه زدن به دشمن، بيشترين بهره را برگيرند؛ به چهره دشمن، خيره نشوند؛ كثرت نيروهاىِ دشمن، در دل هايشان هراس نيافريند؛ و اين كه اگر شكست خوردند، چه كنند و چگونه عقب نشينى تاكتيكى را معمول دارند؛ و...

[١] نهج البلاغة : خطبه ٢٧ . نيز ، بنگريد به: دانش نامه امير المؤمنين : ج ٧ ، ص ٢١ (ترساندن از چيرگى شاميان) .