٢٧.امام على عليه السلام ـ به هنگام گزارش بيعت شكنى نزد من آمديد و گفتيد : با ما بيعت كن . گفتم : چنين نكنم. گفتيد : آرى؟ گفتم : نه؛ و دست خود را جمع كردم، و شما دستانم را گشوديد ، و دست خود را پس كشيدم، و شما آن را كشيديد . گرد من ازدحام نموديد ، چونان شتران تشنه كه بر آبخور وارد شوند ، به گونه اى كه گمان بردم كُشنده من هستيد و برخى از شما كُشنده ديگرى هستيد . آن گاه دست خود را دراز كردم و با اختيار ، با من بيعت كرديد و در آغاز ، طلحه و زبير ، از روى ميل و اراده ، و نه اجبار ، با من بيعت كردند . [٣]

٢٨.امام على عليه السلام ـ در گزارش بيعت خود ـ : دستم را گشوديد و من آن را بستم ، و شما آن را كشيديد و من جمع كردم . آن گاه، مانند شتران تشنه كه به آبخورها وارد شوند ، گرد من ازدحام نموديد ، به گونه اى كه كفش از پايم در آمد و عبا از دوشم افتاد و ناتوانان ، لگدمال شدند . شادمانى مردم از بيعت با من ، بدان پايه رسيد كه خردسالان ، شادمان شدند ، بزرگ سالان ، لرزان لرزان ، و ناتوانان، به سختى بدان جا روان شدند ، و دخترانِ نورسيده [ براى ديدن منظره] حجاب از چهره برگرفتند . [٤]

٢٩.وقعة صفين ـ به نقل از خفاف بن عبداللّه ـ : مردم براى بيعت با على عليه السلام ، مانند پروانگان ، گرد او ازدحام نمودند ، تا آن جا كه كفش ها ناپديد شد ، عباها از دوش افتاد، و پيرمردها لگدمال شدند . [٥]

[١] در نسخه فيض الإسلام : خطبه ٥٣ وشرح نهج البلاغة : ٤ / ٦ متن سخن به گونه اى است كه ترجمه شد و همان صحيح است و آنچه در نسخه صبحى الصالح وشرح ابن ميثم ، خطبه ٥٣ آمده كه : «من خطبة له عليه السلام وفيها يصف أصحابه بصفّين ...» و با اين مقدمه سخن را به جنگ صفّين مربوط مى كند ، صحيح نيست ؛ گرچه پايان خطبه ، بدين مطلب اشاره اى دارد . گويا سيّد رضى دو خطبه را با هم جمع كرده است . براى پژوهش بيشتر پايان خطبه ٥٣ با آغاز خطبه ٤٣ و نيز آغاز خطبه ٥٣ با خطبه ٢٢٩ مقايسه گردد .[٢] نهج البلاغة : خطبه ٥٤ .[٣] الإرشاد : ١ / ٢٤٤ ، الاحتجاج : ١ / ٣٧٥ / ٦٨ ، الجمل : ٢٦٧ ، العقد الفريد : ٣ / ١٢٣ .[٤] نهج البلاغة : خطبه ٢٢٩ ، بحار الأنوار : ٣٢ / ٥١ / ٣٥ .[٥] وقعة صفّين : ٦٥ ، شرح نهج البلاغة : ٣ / ١١١ ، الإمامة والسياسة : ١ / ١٠٥ .