٣٠٥.امام على عليه السلام ـ در صفّين ـ : اوست ، ادا كند، گرچه در به دست آوردن رضايت ، حريص باشد و در كار بندگى ، كوشش بسيار به عمل آورد. ليكن از جمله حق هاى خدا بر بندگان ، يكديگر را به اندازه توان اندرز دادن است ، و همكارى براى برپا داشتن حق در ميان خود ، و هيچ كس ، هرچند منزلت او در حق بيشتر باشد و برترى اش در دين پيش تر ، بى نياز نيست كه در حقوقى كه خداوند بر عهده اش نهاده ، يارى شود ؛ و هيچ كس گرچه مردم او را خوار شمارند و چشم ها او را بى مقدار، كم تر از آن نيست كه كسى را در انجام دادن حق ، يارى رساند يا بر انجام دادن حق ، يارى شود. [١]

٣٠٦.امام على عليه السلام : خداوند سبحان ، حقوق بندگانش را مقدمه بر حقوق خود ، قرار داده است . پس هر آن كس كه بر انجام حقوق بندگانْ همّت گمارد، اين ، سبب شود تا براى اداى حقوق خداوند ، به پا خيزد . [٢]

٦ / ٣

توسعه آزادى هاى سازنده

٣٠٧.امام على عليه السلام : اى مردم! به درستى كه آدم عليه السلام ، غلام وكنيز نزاد ومردم، همه آزادند. [٣]

٣٠٨.امام على عليه السلام : پس از حمد و سپاس خداوند؛ به درستى كه خداوند ـ تبارك و تعالى ـ محمد صلى الله عليه و آله را برانگيخت تا بندگانش را از بندگىِ بندگان ، به سوى بندگى خودش بيرون بَرَد ، و [ آنها را] از پيمان هاى بندگان، به سوى پيمان هاى خودش ، و از پيروى بندگان، به پيروى خودش ، و از سرپرستى بندگان، به جانب سرپرستى خودش خارج سازد. [٤]

[١] نهج البلاغة : خطبه ٢١٦ . نيز ، ر . ك : الكافى : ٨ / ٣٥٢ / ٥٥٠ .[٢] غرر الحكم : ٤٧٨٠ ، عيون الحكم والمواعظ : ٢٢٣ / ٤٣٤٧ .[٣] الكافى : ٨ / ٦٩ / ٢٦ ، بحار الأنوار : ٣٢ / ١٣٤ / ١٠٧ .[٤] الكافى : ٨ / ٣٨٦ / ٥٨٦ ، فلاح السائل : ٣٧٢ / ٢٤٨ ، بحار الأنوار : ٧٧ / ٣٦٥ / ٣٤ .