سياست نامه امام علي (ع) - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٦٣

عاص و وليد بن عقبه ، از بيعت با على عليه السلام تن زده اند . [١] درباره روى برگرداندن اينان از بيعت با امام ، دو نظر وجود دارد : يكى اين كه آنان واقعاً با بيعت با امام ، مخالف بودند و بيعت نكردند . نظر دوم اين كه آنان با اصل بيعت ، مخالف نبودند و آنچه در متون درباره روى برگرداندن آنان از بيعت با امام آمده ، به معناى همراهى نكردن آنان با على عليه السلام در جنگ هاى داخلى است . حاكم نيشابورى ، پس از ذكر اخبارى كه درباره بيعت مردم با امام آمده ، مى گويد : أمّا قَولُ مَن زَعَمَ أَنَّ عَبدَاللّه ِ بنَ عُمَرَ وأبامَسعودٍ الأَنصارِيَّ وسَعدَ بنَ أبي وَقّاصٍ وأبا موسَى الأَشعَرِيَّ ومُحَمَّدَ بنَ مُسلِمَةَ الأَنصارِيَّ و اُسامَةَ بنَ زَيدٍ ، قَعَدوا عَن بَيعَتِهِ ؛ فَإِنَّ هذا قَولُ مَن يَجحَدُ حَقيقَةَ تِلكَ الأَحوالِ . سخن كسانى كه گمان مى برند كه عبداللّه بن عمر ، ابو مسعود انصارى ، سعد بن ابى وقّاص، ابو موسى اشعرى، محمّد بن مسلمه انصارى و اسامة بن زيد، از بيعت با على عليه السلام سر باز زدند، در حقيقتْ ناديده انگاشتن واقعيت هاست. و در ادامه ، توضيح مى دهد كه آنان با امامْ بيعت كردند ؛ امّا به دلايلى از همراهى با او در جنگ ، خوددارى نمودند و خوددارى آنان از شركت در جنگ ، موجب شد كه برخى تصوّر كنند كه آنان با اين بيعت ، مخالف بوده اند . [٢] ابن ابى الحديد معتزلى نيز همين نظر را پذيرفته و در شرح نهج البلاغة ، آن را به معتزله نسبت داده است . [٣] با تأمّل در اسناد اين باب ، روشن مى شود كه اكثر كسانى كه به عنوان متخلّف از بيعت با امام شناخته شده اند ، با امام عليه السلام بيعت كرده بودند ؛ امّا بيعت شمارى از آنان ، مانند : عبداللّه بن عمر و سعد بن ابى وقّاص ، به معناى وفادارى به رهبرىِ امام نبود ؛