انگیزه سیاسی مأمون در ترویج مکتب ارسطوئی - حسینیبیان، سیدمهدی - الصفحة ١٧٤ - الف مناظره
الف. مناظره
از آنجا که فضاِی حاکم بر جامعه اسلامِی در زمان حکومت مأمون، مملوّ از آراء و برخورد نظرِیات مختلف از سوِی گروههاِی گوناگون بود، طبعاً نقش امام رضا علِیهالسلام در برابر اِین امواج فکرِی، بسِیار خطِیر و حساس بود. ِیکِی از جرِیاناتِی که امامعلِیهالسلام در دوران خوِیش با آن مواجه گردِید، بحثهاِی کلامِی بود که از ناحِیه جرِیانات گوناگون فکرِی به سرعت در مِیان مردم فراگِیر شد و موجب گردِید در هر زمِینه اختلاف نظر اِیجاد شود.
دو گروه «معتزله» و «اهل حدِیث» در برپاِیِی اِین جدالها و جنجالهاِی فرقهاِی، بِیشترِین سهم را دارا بودند. در برابر اِین دو گروه - که ِیکِی عقل را بر نقل ترجِیح مِیداد و دِیگرِی نقل را بر عقل - در اِین مِیان امام علِیهالسلام مِیکوشِید موضع خود را بِیان فرماِید. از اِین رو، بخش عمده رواِیاتِی که از آن حضرت نقل شده، در موضوعات کلامِی، آن هم به شکل پرسش و پاسخ و احِیاناً مناظره است.[١]
امام رضا علِیهالسلام در مناظراتِی که مأمون به صورت تحمِیلِی تشکِیل مِیداد، با پِیروان مذاهب و مکاتب مختلف جهان گفتگو و مناظره داشتهاند. از نگاه بروندِینِی همچون هماِیشهاِی بِینالمللِی بِین ادِیان و از نگاه دروندِینِی چنِین گفتگوهاِیِی بِین فرقههاِی گوناگون در مواجهه با شِیعه دوازده امامِی، در تارِیخ اسلام نظِیر ندارد.
١. حِیات فکرى و سِیاسى ائمه:، ص٤٥٠.