انگیزه سیاسی مأمون در ترویج مکتب ارسطوئی - حسینیبیان، سیدمهدی - الصفحة ٤٩ - بالا بردن سطح ادراک عقل
على بن الحسين علِیهماالسلام فرمود: همنشينى با نيكوكاران صلاحانگيز است و حسن اخلاق دانشمندان خردخيز، فرمانبردارى از حاكمان دادگستر عزتآور است و بهرهگيرى از مال، كمال مردانگى است و راهنماِیى در مشورتخواهى اداى حق نعمت است و خوددارى از آزار نشان? كمال عقل و ماي? آسايش تن در دنيا و آخرت است.
ِیا هِشَامُ، إِنَّ الْعَاقِلَ لَا ِیحَدِّثُ مَنْ ِیخَافُ تَكْذِِیبَهُ وَ لَا ِیسْأَلُ مَنْ ِیخَافُ مَنْعَهُ وَ لَا ِیعِدُ مَا لَا ِیقْدِرُ عَلَِیهِ وَ لَا ِیرْجُو مَا ِیعَنَّفُ بِرَجَائِهِ[١] وَ لَا ِیقْدِمُ عَلَى مَا ِیخَافُ فَوْتَهُ بِالْعَجْزِ عَنْهُ.[٢]
اى هشام! به راستى خردمند به كسى كه مىترسد تكذيبش كنند چيزى را نگويد و از آنكه نگران است درِیغ و مضايقه كند، چيزى را نخواهد و بدانچه توانائى ندارد وعده ندهد و به آنچه ناهنجار بداند دل نبندد و به كارى كه مىترسد در آن ناتوان باشد اقدام نكند.[٣]
بالا بردن سطح ادراک عقل
«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ٦ إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَ اَلْعَقْلَ مِنْ نُورٍ مَخْزُونٍ مَكْنُونٍ فِِی سَابِقِ عِلْمِهِ اَلَّذِی لَمْ ِیطَّلِعْ عَلَِیهِ نَبِِیٌّ مُرْسَلٌ وَ لاَ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، فَجَعَلَ اَلْعِلْمَ نَفْسَهُ وَ اَلْفَهْمَ رُوحَهُ وَ اَلزُّهْدَ رَأْسَهُ وَ اَلْحَِیاءَ عَِینَِیه وَ اَلحِكْمَةَ لِسَانَهُ وَ اَلرَّأْفَةَ هَمَّهُ وَ اَلرَّحْمَةَ قَلْبَهُ، ثُمَّ حَشَاهُ وَ قَوَّاهُ بِعَشَرَةِ أَشِْیاءَ بِالِْیقِِینِ وَ اَلْإِِیمَانِ وَ اَلصِّدْقِ وَ
١. أِی العاقل لا ِیرجو فوق ما ِیستحقه.
٢. أِی لا ِیفعل فعلا قبل أوانه مبادرا إلِیه و فِی بعض النسخ «و لا ِیتقدم».
٣. اصول کافِی، ترجمه آِیت اللهِی، ج١، ص٢٧.