انگیزه سیاسی مأمون در ترویج مکتب ارسطوئی - حسینیبیان، سیدمهدی - الصفحة ١١٨ - ترجمه مناظره امام رضا
قحطان» که صرف نظر از ساِیر لغات در کل کشورهاِی جهان رواج دارد، علاوه بر اِین، وجود معانِی بِیشمارِی که متعذّر(ناممکن) است تصورّ نشأت آن معانِی از ِیک شخص ِیا أشخاص متعدّده در ِیک زمان. کما اِینکه عند الوجدان عدم دلالت ذاتِیه آنها بهگونهاِی که هر کس از هر لفظ معناِی خاصّ آن را بلادرنگ درک نماِید بدست نِیاوردِیم؛ بلکه واقعِیّت اِین است که اللّه تبارک و تعالِی واضع حکِیم و اصِیل است که براِی هر معنا لفظ مخصوصِی به مناسبتش قرار داده است که آن مناسبت را ما نمِیدانِیم. امّا همِین مناسبت ناپِیدا که در احکام شرعِیّه از آن به «مصلحت و مفسده» تعبِیر مِیشود باعث شده به ارسال رسل و انزال کتابهاِی آسمانِی و جعل امور تکوِینِیّهاِی که براِی انسان مجهول بود مستلزم اِین شد که از عالم غِیب بِیان و به سوِی او بندگان را هداِیت کند.
حاصل فرماِیش اِین شخصِیّت جامع معقول و منقول اِین است که واضع اوّل، ذات حضرت بارِی تعالِی است که با الهام به بشر در نهاد او تعبِیه کرده، شاِید مراد خداوند تبارک و تعالِی که مِیفرماِید (إِنِِی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ) همِین «سرّ نهفته در ذات و خمِیره انسان» باشد.
بنابراِین اگر مِیبِینِیم حضرت رضاعلِیهالسلام با رؤساِی همه ادِیان و مکاتب (صرف نظر از جهت معجزه و کرامت)حرف مِیزند، پس با توجه به تقرِیر مرحوم آقاِی نائِینِی قدّس سرّه هِیچگونه استبعادِی ندارد؛ چه آنکه امام ِیعنِی کسِی که تمام شئونات وجودِی و استعدادهاِی