کار برآمده‌اند و فلسفه نِیمه کاره ِیونان را تا حد زِیادِی جلو برده‌اند و با آنکه فلسفه ِیونان در ابتداِی ورود به حوزه اسلامِی، مجموعاً بِیش از دوِیست مسأله نبود، در فلسفه اسلامِی بالغ بر هفتصد مسأله شده است. به‌علاوه اصول و مبانِی و طرق استدلال حتِی در مسائل اولِیه ِیونان، به‌کلِی تغِیِیر کرده است و مسائل فلسفه تقرِیباً خاصِیّت رِیاضِی پِیدا کرده است. اِین خصوصِیّت در فلسفه صدر المتألهِین کاملاً هوِیدا است و باِید انصاف داد که در اِین جهت تقدم با دانشمندان اسلامِی است.[١]

در تارِیخ عرب، اول کسِی که از وِی آثار فلسفِی مدوّن سراغ دارِیم، «خالد بن ِیزِید اُموِی»[٢] متوفاِی ٨٥ق نوه معاوِیة بن

١. دِیباچه روش رئالِیسم، ص ِیج.

٢. ابوهاشم خالد بن ِیزِید بن معاوِیة بن ابِی سفِیان اَمَوِی که دهخدا اِین کلمه را بر دو وجه ذکر کرده است: اَمَوِی و اُمَوِی. محمد مرتضِی حسِینِی زبِیدِی(متوفاِی ١٢٠٥ق) در تاج العروس مِی‌نوِیسد: «... أُمَوِِیٌ‌، بضمّ ففتحٍ علِی القِِیاسِ و أَمَوِِیٌ‌ بالتَّحْرِِیكِ علِی التَّخْفِیفِ و هو الأَشْهَر عنْدَهم ...». خالد ممتاز به فصاحت و سخاوت و شاعرِی توانا و متبحّر در طب و کِیمِیا بود. رساله‌هاِی وِی در اِین زمِینه از دانش خالد در اِین علوم حکاِیت مِی‌کند. به خالد، «حکِیم آل مروان» مِی‌گفتند، چرا که وِی ذاتاً داراِی فضل و همت والاِیِی بود و به علم و دانش علاقه وافرِی داشت و هنگامِی که به فکر ساختن کِیمِیا افتاد، دستور داد گروهِی از فِیلسوفان مصر را که به زبان عربِی مسلط بودند، احضار نماِیند و از آن‌ها خواست کتاب‌هاِی کِیمِیا (شِیمِی) را از زبان ِیونانِی و قبطِی به عربِی ترجمه کنند. اِین اولِین بار بود که در اسلام کتابِی از زبانِی بِیگانه به زبان عربِی ترجمه مِی‌شد. در منابع قدِیم، سال وفات او ٨٥ ِیا ٩٠ق آمده است، اما با توجه به اِینکه اخِیراً مشخص شده که وِی کتاب فِی الصنعة الشرِیفة و خواصها را در سال ١٠١ق نوشته و شعرِی را در باب کِیمِیا در سال ١٠٢ق سروده، سال درگذشت او پس از اِین تارِیخ بوده است ←