انگیزه سیاسی مأمون در ترویج مکتب ارسطوئی - حسینیبیان، سیدمهدی - الصفحة ٥٩ - بیان عبارت «لَمْ یطَّلِعْ عَلَیهِ نَبِیٌّ مُرْسَلٌ وَ لاَ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ»
٣ - رؤساِی صابئِین[١] که پِیروان حضرت ِیحِیِی علِیهالسلام بودند.
→ از آن به «رِیش جلتوک» ِیا «رِیش جلوتک» تعبِیر شده است. اِین لقب در دورههاِی مختلف به رئِیس قوم ِیهود (همه آنان ِیا منطقهاِی خاص) اطلاق مِیشده، همچنان که در بعضِی از رواِیات به مناظره امِیرالؤمنِینعلِیهالسلام با شخصِی با اِین عنوان در زمان خود اشاره شده است. در مورد علِی بن موسِی الرضا علِیهماالسلام نِیز به دو مورد مناظره اشاره شده که ِیکِی مربوط مِیشود به مناظره آن حضرت در سفر بصره که بعد از شهادت موسِی بن جعفر علِیهماالسلام و براِی تثبِیت قلوب شِیعِیان آن منطقه انجام شد و دِیگرِی مناظره معروف آن حضرت در مجلس مأمون است و چه بسا رأس الجالوت حاضر در مجلسِ بصره کسِی جز فرد حاضر در مجلس مأمون باشد، (احتجاج، ترجمه جعفرِی، ج٢، ص٤٣٩؛ احتجاج، ترجمه غفارِی مازندرانِی، ج٤، ص١١٦؛ احتجاجات، ترجمه جلد چهارم بحار الأنوار، ج٢، ص٢٩٩؛ اسرار توحِید، ترجمه التوحِید، ص٤٧١).
١. صابئِین از ماده «صَبَأَ» به معناِی تغِیِیر دِین مِیباشد. براساس اِین معنا، هر شخصِی که دِین خود را تغِیِیر داده باشد، مِیتوان صابئِی نامِید، (لسان العرب، ج١، ص١٠٧). در نتِیجه تعبِیر صابئِین بر افراد و گروههاِی مختلفِی از مسلمانان (سبل الهدِی، ج٦، ص٢٠٤) تا افرادِی که ِیقِین در مشرک بودن آنها وجود دارد، اطلاق شده است، (تفسِیر من وحِی القرآن، ج٢، ص٧١). قرآن در سه آِیه (سوره بقره، آِیه٦٢ و سوره مائده، آِیه ٦٩ و سوره حج، آِیه١٧) کلمه «الصابئون» و «الصابئِین» را نام برده است و هِیچ توضِیحِی پِیرامون آنها نمِیدهد. به همِین جهت مفسران اختلافات فراوانِی در مورد اِین گروه دارند و فقِیهان نِیز اقوال و گفتارهاِی مختلفِی در مورد آنان ارائه کردهاند، (المقنعه، ص٢٧٠). امروزه صابئان تنها بر ِیک گروه اطلاق مِیگردد که آنان را «صابئان منداِیِی» مِینامند. اِین گروه خود را پِیرو حضرت ِیحِیِیعلِیهالسلام مِیدانند. آنان معابدِی از نِی و گِل، کنار رودخانهها بنا مِیکنند، (آشناِیِی با ادِیان بزرگ جهان، ص٧٧) و آنها را «المندِی» مِینامند که قواعد خاصِی نِیز در طرِیقه ساخت و جزئِیات آن وجود دارد، (الصابئه المندائِیه فِی اِیران، ص١٥٦). برخِی از مفسران مقصود از «الصابئان» در قرآن را همِین گروه دانستهاند. اِین گروه خود را پِیرو حضرت ِیحِیِی علِیهالسلام دانسته و کتاب خود را نِیز نازل شده بر اِیشان مِیدانند، (المِیزان فِی تفسِیر ←