انگیزه سیاسی مأمون در ترویج مکتب ارسطوئی - حسینیبیان، سیدمهدی - الصفحة ١١١ - ترجمه مناظره امام رضا
بدون اِینكه نِیازى به آنها داشته باشد و ِیا براى رسِیدن به مقام و منزلتى به اِین خلقت محتاج باشد و در اِین آفرِینش، در خود، زِیادى ِیا نقصانى ندِید، آِیا مِیفهمِی اِین را اِی عمران؟ گفت: بلِی به خدا، اى سرورم!
حضرت ادامه دادند: و بدان كه اگر خداوند، بهخاطر نِیاز و احتِیاج، مخلوقات را خلق مىكرد، فقط چِیزهاِیى را خلق مىكرد كه بتواند از آنها براى برآوردن حاجتش كمک بگِیرد و نِیز در اِین صورت شاِیسته بود كه چندِین برابر آنچه خلق كرده بود خلق كند، زِیرا هر قدر اعوان و انصار بِیشتر باشند، شخص كمکگِیرنده قوىتر خواهد شد و نِیز در اِین صورت حاجتها تمامى نداشت، زِیرا هر آفرِینشى كه انجام مىداد، حاجت دِیگرى در او اِیجاد مىشد و به اِین خاطر مىگوِیم: مخلوقات را از روى نِیاز نِیافرِیده است، بلكه با آفرِینش مخلوقات، از ِیكى به دِیگرى منتقل مىنماِید و بعضى را بر بعضى دِیگر برترى مىدهد بدون اِینكه محتاج شخص برتر باشد ِیا بخواهد از آن دِیگرى كه زِیردست قرار گرفته انتقام بگِیرد، چون او فاعل بالعناِیة است.
عمران سؤال كرد: آِیا آن موجود، به خودى خود نزد خود معلوم بود؟ (و به خودش علم داشت؟) حضرت فرمودند: جز اِین نِیست كه علم و شناخت هر چِیز براى تمِیز آن از غِیر است و براى اِین است كه موجودِیتش ثابت و شناخته شود و در آنجا وجود محض