پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢١ - بخش نخست امام حسن مجتبى عليه السلام در يك نگاه

گرفت كه اين دو بزرگوار همواره با يغماگران خلافت جد امجدش در نزاع و كشمكش بودند. ديرى نپاييد كه دومين صفحه تاريخ زندگى او با وفات جانگداز مادرش زهراى مرضيه عليها السّلام ورق خورد. رنج و گرفتارى‌ها و پيش آمدهاى ناگوار، پدر ارجمندش على بن ابى طالب را از هر سو در احاطه داشتند و امام مجتبى در كودكى همواره نظاره‌گر اين همه رنج و محنت و گرفتارى پدر بود و تلخى و مرارت آن‌ها را فرو مى‌خورد، ولى از جنبه درك و آگاهى بر اوضاع جامعه آن روز و دگرگونى‌هاى آن، به كارهايى برتر از آن‌چه در آن سن از او انتظار مى‌رفت، دست مى‌يازيد، از همين رهگذر مردم شاهد توجه و عنايت رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نسبت به امام مجتبى عليه السّلام بودند، آن بزرگوار از ارج و احترام خاصى ميان مسلمانان برخوردار بود.

امام مجتبى عليه السّلام در دوران خلافت عمر، به سن جوانى پا نهاد و در كنار پدر ارجمندش به آشنا ساختن مردم با معارف دين و حل مشكلات آنان همت گمارد.

امام حسن عليه السّلام در دوران عثمان نيز در كنار پدر بزرگوارش قرار داشت و در راه پيشبرد اسلام، خالصانه تلاش و فعاليّت مى‌كرد و در جهت پايان دادن به فساد و تباهى كه در دوران خلافت عثمان پيكر امت اسلامى را رنجور ساخته بود، با پدر تشريك مساعى داشت. امام على عليه السّلام نيز مانند- ديگر صحابه- از نحوه عملكرد عثمان و كارگزارانش ناخرسند بود، ولى به كشته شدن او رضايت نمى‌داد، به همين دليل خود و فرزندانش در اين راستا مواضعى اصلاحگرانه و حكيمانه اتخاذ كردند ولى حاشيه‌نشينان عثمان با دست نكشيدن از شيوه خود به متشنّج ساختن اوضاع ادامه داده و غيرمستقيم مردم را به كشتن عثمان تحريك كردند و امام عليه السّلام تا آن‌جا كه دستورات الهى اجازه‌