روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٩٩ - نظر عميقى به عالم ذر

ولى روايات داستان ميثاق از انسانها را به شكل ذر، به آيه شريفه مذكور مستند نموده و آيه را به همين معنى تفسير كرده‌اند.

البته اين تفسير كه به يك نوع تقييد اطلاق آيه به قيود مخصوص برمى‌گردد هيچ اشكالى ندارد، و اين امر رائج، مشهور و متعارف است كه سنت، مخصص عموم آيات قرآنى واقع مى‌شود تا چه رسد به اينكه مقيد اطلاق آن گردد.

٢- آيا آيه مباركه و احاديث، با قطع نظر از اطلاق و تقييد، با هم مطابقت دارند؟

تصور مى‌كنيم كه روايات با آيه مخالفت دارند، مخالفتى كه بيرون از حلقه تخصيص و تقييد مجاز است، زيرا آيه از اشهاد و شهادت ذريه بنى آدم صحبت مى‌كند و احاديث از همه ذريه حضرت آدم، و نهايت چيزى كه براى رفع اين مخالفت به ذهن خطور مى‌كند دو راه است:

اول: اينكه بگوئيم آيه اشهاد و شهادت تكوينى در اين دنيا را به زبان حال بيان مى‌كند و احاديث اشهاد و شهادت را به زبان قال، در جهان سابق كه همه انسانها به شكل ذر آفريده شده بودند بيان ميدارد، اولى تدريجى است و دومى دفعى و منقطع.

عيب اين جواب اينست كه احاديث مذكور، موضوع را به قرآن مجيد مستند نموده كه حكايت از وحدت واقعه دارد.

دوم اينكه اشهاد و شهادت ذريه بنى آدم از قرآن مجيد و اشهاد و شهادت همه ذريه كه عام‌تر و شامل تر است از احاديث استفاده‌