روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٠٩ - نظر عميقى به عالم ذر

شده نه از ذريه مؤمنين و دليل آن ذيل آيه ميثاق مى‌باشد: «أَوْ تَقُولُوا إِنَّما أَشْرَكَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ وَ كُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَ فَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ»

ولى مقتضاى تعمق در مجموع آيات اخذ پيمان از همه است، و ذيل مذكور مقيد صدر آيه نمى‌شود. لذا نظريه اين دانشمند قوى نيست.

١٠- عالم ذر به اين كيفيت كه اشهاد و شهادت در حال حيات و نطق ذرات صورت گرفته باشد، تناسخ است و اخبارى كه آن را بيان كرده از طائفه تناسخيه است كه مخالف دلايل عقلى و نقلى مى‌باشد.

اين اعتراض از شيخ مفيد (ره) از قدماى شهير اماميه است‌[١].

ايشان مى‌فرمايند: معناى آيه مباركه‌ (وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ ...) اين است كه خداوند از هر مكلفى، كه از پشت آدم و ذريه او بيرون مى‌آيد و عقل او را به آثار صنعت خود و احتياج او به محدث و خالق تكميل مى‌كند، عهد به ربوبيت مى‌گيرد. و مراد از (قالوا بلى) ... بحسب حال است نه به زبان و در لغت عرب و قرآن مجيد امثال آن زياد است.

شيخ موصوف، عالم ذر را به يك معنى صحيح دانسته و مى‌فرمايد: صحيح آنست كه خداوند ذريه آدم را از پشت او همانند ذرات بيرون آورده و افق را به آن پر نموده است، بر بعضى از اين ذرات نور خالص بدون تاريكى و بر بعضى ديگر تاريكى بدون نور و بر بعضى ديگر نور و ظلمت را قرار داده است.

حضرت آدم از ديدن آنها تعجب نموده از خداوند علت آن را

[١] - البحار، ج ٥، ص ٢٦٤ و ٢٦٣.