روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٣٩ - نقد و نقل

بيدارى قطعى و غير قابل انكار است و قرآن و حديث بر آن دلالت دارد، و شايد مراد سيد (ره) ايجاد اعتقاد مستقيم بدون اسباب باشد كه از محل بحث خارج است.

نسبت وجود اعتقاد باطل در حال خواب روح به خداوند اشكالى ندارد، قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ منتهى بشكل صحيح آن، و در اين مورد بين خواب و بيدارى فرقى وجود ندارد، قرآن و عقل هر دو متفق‌اند كه هيچ چيز از اراده حق- جلّت عظمته- بيرون نيست وگرنه شرك لازم خواهد آمد. فسبحان من تنزه عن الفحشاء و لا يدخل فى ملكه الا ما يشاء. و همين است معناى صحيح و دقيق امر بين الامرين در مقابل جبر و تفويض باطل.[١]

خود سيد (ره) تاويلى دارد و مى‌گويد: از جمله خوابها خوابى است ناشى از وسوسه شيطان كه در داخل گوش شخص خوابيده سخنى را كه متضمن مطالبى است آهسته ايجاد مى‌كند، و شخص خوابيده كه آن كلام را مى‌شنود اعتقاد مى‌كند كه آن را ديده است. بسيارى از خوابيده‌ها وقتى كسانى نزديك آنان حرف مى‌زنند، مى‌شوند، وانگهى اعتقاد پيدا مى‌كنند كه آنها را ديده است.

بنظر مى‌رسد اين سيد جليل، مانند بعضى از اهل نظر ديگر در

[١] - به جلد دوم صراط الحق مراجعه شود و نيز به كتاب متافيزيك از نظر رئاليزم.