روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٠٥ - آيات قرآن چه دلالتى دارند؟

گفته‌اند كه جمله‌ (فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ) دلالت بر حيات برزخى كفار دارد. و هم ممكن است كه آن را دليل بر عذاب دردناك برزخى آنان نيز دانست. آيه مباركه بر موضوع سومى هم دلالت دارد كه برقرارى ولايت و سرپرستى شيطان بر كفار در برزخ است، كه به مرگ آنان قطع نمى‌شود، ولى استدلال مذكور قابل مناقشه است.

چندين آيه قرآن دلالت دارد كه كفار، يا جمعى از آنان، روز قيامت، مكث برزخى را بسيار اندك و ناچيز مى‌انگارند، و اگر آنان در برزخ زنده و حتى در عذاب مى‌بودند طبعاً آن را فراموش نمى‌كردند، چنانچه اعمال زندگى دنياى خود را فراموش نمى‌كنند. وقتى نامه اعمال خود را مى‌خوانند مى‌گويند كه اين چه نوشتارى است كه همه كارهاى جزئى و كلى ما را ثبت كرده است! بنابراين مى‌شود از اين آيات حيات برزخى همه كفار يا غير خالص الكفرها را نفى كرد.

ما اين موضوع را در كتاب «فوايد دمشقى» خود، كه در تفسير موضوعى، نوشته‌ى دمشق و چاپ اسلام آباد پاكستان است، ذكر كرده‌ايم كه در اينجا نيز مى‌آوريم:

فصل اول در آيات نافيه حيات برزخى كفار (يا جمعى از آنان).

١- يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ وَ تَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا (اسرى ٥٢)[١]

[١] - نفس آيه بخاطر اقتران استجابت بحمد خداوند، انصراف به مؤمنين دارد، ولى سياق آيات قبلى مى‌رساند كه خطاب با كفار منكر معاد است، و مشكل است كه آيه را شامل مؤمنين هم دانست.