روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٥٢ - ٧ - احساسات و عواطف ارواح

از خوبى وضع ايشان و ناراحت شدن از وضع بد ايشان، كه در احاديث آمده است، فهميده مى‌شود كه احساسات و عواطف در آنان وجود دارد و قرآن مجيد از شادى (فرحين يستبشرون) ارواح شهيدان و علاقه آنان به بعضى از امور عاطفى‌ (يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ) خبر داده است. ولى بحث اساسى اين است كه اولًا عواطف و احساسات انسانى در جهان حاضر تا چه مقدار از جانب روح است و چه مقدار به بدن فيزيكى (اعصاب و سلولها) ارتباط دارد؟ و ثانياً بدن برزخى با بدن فيزيكى زمينى تا چه اندازه در ماهيت، خواص و آثار خود اختلاف دارند؟ اگر به اين سؤال جواب روشن علمى داده شود مقدار عواطف و احساسات ما در برزخ، كه آيا بيشتر يا كمتر و يا مساوى احساسات فعلى ما است، بطور روشن بدست مى‌آيد.

غالب افراد انسان، مؤمن يا كافر، در غالب افعال، حركات و سكنات خود در اين جهان تابع احساسات خود هستند تا تعقلات. با احساسات، تحريك و انگيزه بيشترى براى عمل دارد، كه گاهى گذشتن از جان را نه تنها سهل و آسان مى‌گرداند كه لذيذ و گوارا مى‌سازد. من هنوز دليلى از علوم روز و فلسفه نيابيده‌ام كه تحقيقاً چند درصد از كارهاى ما عقلى و چند درصد احساساتى و عاطفى است؟ و نيز نفهميده‌ام كه مقدار لازم هركدام چه اندازه است و چند درصد حركات و سكنات ما بايد تعقلّى و چند درصد عاطفى باشد؟ در كجا عاطفى برخورد كنيم و در كجا تعقلى؟ و معيار آن چيست؛ يعنى مقام ثبوت و اثبات آن چگونه مشخص گردد.