روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٣ - تفصيل ديگرى در بيان آراى دانشمندان در حدوث و قدم نفوس

آنها يا به ماهيت است و يا به لوازم ماهيت و يا به عوارض آن ولى امتياز به ماهيت و لوازم آن ممكن نيست، زيرا نفوس انسانى اتحاد نوعى دارند و در تمام ذات و ذاتيات و لوازم آن مساوى مى‌باشند.

و امتياز بعوارض نيز ممكن نيست، زيرا عروض عوارض مسبب ماده و آنچه كه در ماده است، مى‌باشد و ماده نفس- بنحوى- بدن است، و قبل از بدن ماده‌اى براى نفس وجود ندارد.[١]

ولى اگر تميز افراد يك ماهيت نوعيه را به نحوه افراد بدانيم، استدلال مذكور ضعيف ميشود و نيز دليلى وجود ندارد كه ارواح و نفوس قبل از تعلق به بدن فيزيكى زمينى حتى در اول خلقت خود بدن ديگرى مناسب محيط خود نداشته باشد چنانچه در برزخ بدن ديگرى مناسب محيط خود پيدا ميكند.

٢- اگر نفس قبل از بدن موجود باشد، از دو حال بيرون نيست؛ يا به بدنهاى ديگر تعلق گرفته و يا تعلق نگرفته، فرض اول فرض قبول تناسخ است كه باطل مى‌باشد و فرض دوم مستلزم تعطل نفس از تدبير بدن است. و تعطل در طبيعت روا نباشد.

(ج) دليلى بر امتناع تناسخ به اين معنى وجود ندارد كه بدن‌

[١] - اين وجه هرچند بر ابطال قدم نفوس اقامه شده است، ولى معلوم است كه قول پنجم را نيز در بر ميگيرد صاحب اسفار در دو محل دوگونه جواب از اين وجه داده است رجوع شود به ص ٣٣٤ تا ٣٤٠ و به ص ٣٤٨ تا ٣٥٢ ج ٨ اسفار.