روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٣٥ - ٣ - ارواح در برزخ چه مى كنند؟

صالح داشته و دشمنى آنان (نسبت به ائمه عترت (عليهم السلام)) آشكار نگرديده باشد، راهى به سوى بهشت (برزخى) براى آنان باز مى‌شود كه خداوند آن را در مغرب آفريده است، وروحى (نسيمى) بر آنان از آنجا مى‌رسد تا روز قيامت كه پس از حساب بديها و خوبيهاى آنها، يا بهشت ميروند و يا جهنّم «فهئولاء موقوفون لامر الله» و به همين صورت، خداوند با مستضعفان و ابلهان و اطفال و بچه‌هاى مسلمانان كه قبل از بلوغ مرده‌اند، معامله مى‌كند.

و اما ناصبى‌ها راهى از آتش كه خداوند آن را در مشرق خلق فرموده، بسوى قبور آنان باز مى‌شود كه شعله، شرر، دود و حرارت شديد بر آنان تا روز قيامت وارد مى‌گردد.[١]

از اين حديث صحيح چند مطلب استفاده مى‌شود:

الف: ارواح مؤمنين شغل عمده‌اى ندارند و همه شغل روزانه آنان صحبت با همديگر در هوا، خبرگيرى از قبر و شغل شبانه‌شان خوردن و آشاميدن از طعام و شراب باغ برزخيست.

ب: مقتضاى اطلاق صدر روايت و صراحت ذيل آن اين است كه همه مكلفين، چه خالص الايمان و چه خالص الكفر و متوسط الكفر يا متوسط الايمان، حتى اطفال مشمول ثواب و عذاب هستند. بنابراين حديث مذكور با حديث محمد بن مسلم، كه در مطلب ششم از فصل پانزدهم گذشت، و آنچه كه از آن استنباط كرديم منافات دارد؛ يعنى مقتضاى جمع بين اين دو حديث اين است كه متوسطها در قبر مورد

[١] - بحار- ج ٦- ص ٢٩٠.