روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٨٣ - ٥ - عذاب قبر تا چه زمان؟

١- آيه مباركه مخصوص سردمداران كفر است و حديث را تخصيص ميدهد و يا تقييد ميكند، و با هم منافاتى ندارد.

٢- حديث منصرف به مؤمنين است و كفار را شامل نميشود، بلى در بعضى از احاديث غير معتبره آمده است كه جريده، مؤمن و كافر را نفع مى‌رساند ولى ميشود نفع آن براى كافر تخفيف عذاب باشد نه رفع عذاب و يا تا موقع تر بودن چوبها عذاب او رفع شود نه دائماً.

٣- ممكن مراد از عذاب و سئوال منفى، خصوص عذاب و سئوال اول قبر باشد و نظرى به عذاب برزخى نداشته باشد ولى اين وجه چندان جالب نيست و شايد وجه اول بهتر باشد و الله اعلم.

بهرحال مراد از سئوال منفى بخاطر جريده سؤاليست كه پيامد عذاب داشته باشد نه آن سؤالى كه پيامد استراحت و ثواب داشته باشد. بلى موقتى بودن عذاب برزخ به يك ساعت، دو مشكل ديگر دارد:

يكى اينكه، رفع سوال و جواب و عذاب هميشگى برزخ- در فرض صحت آن- به مجرد گذاشتن دو چوب تر كه حتى به عمل ميت هم مربوط نمى‌شود تا حدى بعيد است، بلى تخفيف عذاب يا تأخير آن تا خشك شدن چوبها چندان اشكالى ندارد، ولى رفع آن تا آخر، خصوصاً از مرتكبين كباير موبقه و فساق درجه يك، خالى از استبعاد نيست، و البته كه استبعاد غير از ايراد است كه اشتباه نشود، عقل ما به علل اشياء و احكام وسعه رحمت الهى نمى‌رسد تا بخود حق ايراد بدهيم.