روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣١٧ - نظر كلى به مطالب اين علم

و بدون اقامه دليل آن را بى‌اعتبار بدانيم، مقتضاى روش عقلائى اختيار شق دوم خواهد بود زيرا:

١- وثاقت و صداقت همه مديوم ها و اسپريتها ثابت نشده است، البته اشتباه نشود كه ما همه آنان را دروغگو نمى‌دانيم كه تكذيب عام خود دروغ و مبالغه خواهد بود. بلكه مى‌گوئيم احتمال كذب در بعضى از آنان وجود دارد و تا وثاقت و صداقت كسى ثابت نشود حرف او پذيرفته نمى‌شود.

٢- مهارت همه اين واسطه‌ها نيز ثابت نيست، و لذا احتمال اشتباه آنان وجود دارد براى توضيح اين ايراد به بند نهم فصل گذشته مراجعه كنيد.

٣- ثابت نيست كه گوينده آن صحبتها با مديوم هميشه روح بوده باشد، در مواردى از اين قصه‌ها، كه غربى‌ها حكايت كرده‌اند، ممكن است خواننده شرقى مطمئن شود كه گوينده جن بوده و نظير اين قصه‌ها براى زنان جن زده مشرق زياد واقع مى‌شود، منتهى چون غربيها به جن اعتقاد ندارند همه جا از روح نام مى‌برند.

فقير در ايام كودكى زن مرضعه برادرم را ديدم كه وقتى حال او تغيير مى‌كرد به زبان هندوها صحبت مى‌كرده و كارهاى عجيبى از خود بروز ميداد، در صورتى كه او در حالت عادى كى كلمه از لغت هندويى نمى‌دانست، گاهى اين زنان از حوادث آينده خبر مى‌دهند كه ذكر آنچه در شهر ما (قندهار) از اين قبيل وقايع واقع شده موجب درازى كلام مى‌شود، اين زنها مديوم نيستند و اختيارى هم از خود