روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٨٤ - ٥ - عذاب قبر تا چه زمان؟

ديگر اينكه متن حديث مذكور با احاديث ديگر، كه عذاب را پس از ساعت اولى دفن بيان ميدارند، تناقض و تعارض دارد.[١]

بلى مورد اين روايات كفار و مشركين و نصاب و قاتلين بعضى از ائمه (عليهم السلام) است و مورد يك روايت مخالفين است و شايد مورد يك روايت مؤمن باشد ولى مربوط به زمان حضرت عيسى (ع) است.

بنابراين اگر حديث سابق را به مؤمنين يا مسلمين اختصاص دهيم تعارض از بين مى‌رود، و ميشود كه براى اين گونه جمع بين حديث مذكور و روايات مشار اليها، به صحيح ضريس كناسى، كه در كافى مذكور است، استشهاد نمود، امام محمد باقر (ع) ضمن بيان مفصل درباره ارواح در برزخ مى‌فرمايد كه: مسلمانان گناهكار كه ائمه را قبول ندارند و نيز مستضعفين و كم عقلها (ابله‌ها) و طفلها و اولاد مسلمين كه قبل از بلوغ مى‌ميرند در گودالهاى خود هستند و از آن بيرون نمى‌روند تا روز قيامت به حساب‌شان رسيدگى مى‌شود و ارواح كفار و نصاب در عذابند و ارواح مؤمنين در نعمت و استراحت.

متن اين روايت كه چكيده آن را بيان كرديم بعداً خواهد آمد.

ولى قبول اين خبر واحد هرچند كه صحيح السند است مشكل است، زيرا فقير تا كنون نديده است كسى از دانشمندان بزرگوار ما- حتى از محدثين- آن را پذيرفته باشد و بگويد كه مؤمنين يا

[١] - اين احاديث را در صفحات ٢١٩، ٢٢٠، ٢٢٦، ٢٣٤، ٢٥٦، ٢٦٢، ٢٦٤، ٢٦٧، ٢٧٠، ٢٨٤، ٢٨٦، ٢٨٨، ٢٨٩، ٢٩٠، ٢٩١، و ٢٩٢ ج ٦ بحار الانوار مطالعه كنيد. برخى از اين روايات معتبر السند هستند.