روح از نظر دين، عقل و علم روحى جديد - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٠٠ - نظر عميقى به عالم ذر

مى‌شود، و اين امر اشكالى ندارد.

ولى نقص اين جواب در اين است كه ظاهر آيه نفى پيمان مذكور از همه ذريه است وگرنه ضرورتى به نظر نمى‌رسد كه قرآن از تعبير: «و إذ أخذ ربك من ظهر آدم ذريته ...» به تعبير موجود (مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ) عدول نمايد.

بلى اگر قرآن چنين ظهورى نمى‌داشت جواب مذكور وجيه بود.

بهرحال ما صريحاً بعجز خود از يابيدن راه معقولى براى رفع مخالفت مذكور، اعتراف مى‌كنيم و بلكه مجوزى در تشبث به احتمالات موهوم كه موجب اغفال خود و ديگران باشد نمى‌بينيم، زيرا انصاف علم و احترام به ناموس دانش و تواضع در مقابل حق، اقرار به نافهمى در موارد فقدان علم است‌[١].

ولى مع الوصف اين اشكال به مدلول روايات- در غير طبقه اول و اولاد بلافصل حضرت آدم- ضررى وارد نكرده و مانع از پذيرفتن مداليل متفقه آنها نمى‌شود فافهم و الله اعلم.

٣- آيا دانشمندان اماميه عالم ذرى را كه احاديث بيان نموده قبول دارند يا نه؟

جواب: اتفاق نظر بين علما وجود ندارد، جمعى آن را پذيرفته‌

[١] - فعلا تنها يك احتمال براى رفع اختلاف موجود بين آيه و احاديث به نظرم مى‌رسد، و آن روايت سلام پسر مستنير است كه در جواب سئوال هفتم به همين زوديها خواهد آمد.