یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٩ - مسئولیت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٧٩

آشوری در مقاله «چهره نهیلیزم» [١] گفته است- نوعی جبران فرنگی است از آنچه قبلًا وسیله خود آنها و فلسفه هاشان صورت گرفته است که در اثر خراب کردن پشتوانهها و زیربناهای فکری مسئولیت یعنی خدا و دین که نتیجهاش رهایی مطلق، پوچی گرایی، فردیت مطلق است، خواستهاند از طریق فرضیههای بیبنیاد فلسفی از نو مبنا و تکیه گاهی برای مسئولیت و تعهد انسان در مقابل انسان بسازند و هیهات! اینها از درختی تلخ میوه شیرین میطلبند [٢] ب. مسئولیت اگزیستانسیالیستی به فرض درستی فلسفی محدود است به آنچه انسان خود در آن مؤثر است، یعنی محدود به شعاع عمل فردی انسان. پس انسان از آن نظر که با هر کارش هم خود را انتخاب میکند و هم دیگران را، هم راه خود را انتخاب میکند و هم راه دیگران را، پس در تمام اعمالش مسئول دیگران است [٣]. اما شعاع مسئولیت انسانی انسان طبق آنچه ادیان آوردهاند و بشر بدان نیازمند است بیش از این حد است، یعنی در ماوراء شعاع عمل خود نیز مسئول است. هر فردی به تعبیر رسول اکرم شبان همه مردم است و مسئول راهنمایی آنها، نگهداری آنها از دشمن درنده، جمع و گردآوری آنها و جلوگیری آنها از تفرق و پراکندگی. پس تنها مسئولیتش این نیست که در عمل، راهی صحیح برای خود انتخاب کند، بلکه علاوه بر این لازم است که با عوامل منحرف کننده درگیر شود و بستیزد و راهنماییهای دیگر علاوه بر انتخاب راه صحیح برای خود بنماید.

ج. اگر انسان آزاد مطلق است و هیچ چیزی به هیچ وجه بر او حاکم نیست، چگونه عمل یک فرد دیگران را متعهد و ملتزم میسازد