یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٤ - معاد - عالم بعد از مرگ - ماهیت مرگ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ١٤٤

معاد - برزخ

سوره محمد صلی الله علیه و آله/ ٢٧: فکیف اذا توفتهم الملائکة یضربون وجوههم و ادبارهم.

معاد - عالم بعد از مرگ - ماهیت مرگ

ترس از مرگ ١. عالم بعد از مرگ بر انسان مجهول است. انسان از مرگ بیش از هر چیز دیگر میترسد، چرا؟ آیا بدان جهت که علاقه به هستی دارد؟ پس مرگ نباید ترسناک باشد، بلکه باید مبغوض باشد چون ضد حیات است که شدیدترین امر مورد علاقه انسان است. اما افراد بشر طبعاً از مرگ وحشت دارند و میترسند، چرا؟ آیا این وحشت غریزی و فطری است؟ یعنی آیا از آن جهت است که انسان بالفطره توجه دارد که اجمالًا به جهان دیگری میرود و سرنوشتش نامعلوم است؟ آیا از آن جهت است که به انسان راجع به حوادث بعد از مرگ تلقیناتی شده و یا تأثیر و بازی قوه واهمه است آنچنان که انسان از میت میترسد، یعنی ملاک ترس از میت و موت یک چیز است. به هر حال مرگ وحشتناک است جز برای اهل اللَّه.

ماهیت مرگ ٢. مطلبی که باید در اینجا بحث کنیم این است که از نظر منطق قرآن، قطع نظر از هر منطق دیگری، ماهیت موت چیست؟ آیا ماهیت مرگ انهدام و خرابی و فساد است؟ مثلًا یک واحد فیزیکی نظیر اتومبیل یا ساختمان منهدم میشود، یعنی ترکیبات و تألیفات و روابط فیزیکی اجزاء از بین میرود و همچنین یک واحد شیمیایی مانند دواهای شیمیایی و یا ترکیبات طبیعی از قبیل شیر و غیره فاسد میشود و به قول فلاسفه صورت طبیعی خود را از دست میدهد و به هر حال خراب میشود. آیا ماهیت موت، خرابی و فساد هیکل و بدن