یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٤ - معاد - یادداشت عالم پس از مرگ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ١٣٤

نیکوکاران به پاداش کار نیک و بدکاران به کیفر کار بد خود برسند، مثل آیه ٢٢ از جاثیه: و خلق اللَّه السموات و الارض بالحق و لتجزی کل نفس بما کسبت و هم لایظلمون.

در تقریر این گونه آیات بعضی اینچنین میگویند که عدل الهی ایجاب میکند پاداش نیکوکاران و کیفر بدکاران را، زیرا در این جهان هم نیکوکار هست و هم بدکار، و در این جهان نیکوکار پاداش نمیبیند و بدکار کیفر نمیبیند و حال آنکه او مستحق پاداش و این مستحق کیفر است، و آن که مدیر جهان و حاکم جهان و مجری قوانین جزایی جهان است و نباید بیطرف و بیتفاوت بماند و صرفاً ناظر و تماشاچی باشد خداست و چون این حاکم عادل در این جهان به وظیفه و شأن خود عمل نکرده باید در جهان دیگر عمل کند.

آیا معاد تابع نبوت است یا نبوت تابع معاد است؟

ر. ک: ص ١٤١:

طبق این بیان اولًا آخرت طفیلی دنیا فرض شده؛ یعنی چون در این جهان، انسانی وجود دارد و انسان عقل و ارادهای دارد و نیک و بد را تشخیص میدهد و برای چنین موجودی عقل حکم میکند به پاداش و کیفر، پس باید عالم آخرتی در کار باشد که متمم نواقص دنیا باشد. در حقیقت طبق این بیان، معاد تابع نبوت است و حال آنکه امر عکس است.

اشکالی که پیش میآید این است که اولًا حکم عقل به لزوم پاداش و کیفر، حکم عقل عملی است نه عقل نظری و کاشف از هیچ حقیقتی در جهان هستی نمیتواند باشد. ثانیاً اگر بنا بود آخرت طفیلی دنیا باشد، باید بسیار کوچکتر و کم مدتتر از این باشد که هست. به هر حال این بیان، درست در جهت خلاف بیان شماره چهار است که دنیا مرحله و مقدمهای است برای آخرت.

ممکن است گفته شود که مقصود این نیست که آخرت برای دنیا خلق شده، مقصود این است که از این راه ما کشف میکنیم وجود آخرت را، و اما خود آخرت ممکن است به دلیل دیگر خلق شده باشد.

جواب این است که بیان فوق حتی ارزش کشف را هم ندارد.