یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٧ - یادداشت سیری در نهج البلاغه

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٢٩٧

چند بعدی قهراً سخنانش یک بعدی نیست.

ما در ادبیات خودمان وقتی وارد میشویم میبینیم هریک از سعدی و حافظ و مولوی و فردوسی و نظامی در یک میدان بالخصوص گوی سبقت ربودهاند. حافظ فقط غزل است و مولوی معنی عالی و تمثیل، فردوسی حماسه است و نظامی تشبیه، و تنها سعدی است که یک شخصیت دو بعدی است: هم غزل است و هم حکمت.

درباره شعرای جاهلیت، یونس نحوی گفته است:

امرؤ القیس اذا رکب و النابغة اذا هرب و زهیر اذا رغب و الاعشی اذا طرب.

خود مولی حاضر نشد درباره اینها قضاوت کند و فرمود: ان القوم لم یجروا فی حلبة واحدة.

همه اینها یک بعدی [بودن] سخن آنها و یک بعدی [بودن] شخصیت آنها را میرساند [١] کلام مولی گذشته از اینکه چند بعدی است و باید رسیدگی شود، در هر بعدی شخص اول است.

درباره شخصیت چند بعدی آن حضرت گفتهاند: پیشوای عادل، عابد شب زندهدار، قاضی دقیق زیرک عادل، خطیب واعظ چیره دست، سرفرمانده قشون، سرباز دلیر، علی معجزه انسانیت است.

درباره چند جانبه بودن شخصیت و کلام آن حضرت، سید رضی در مقدمه نهج البلاغه میگوید: