یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥١ - معاد - تفاوتهای دو جهان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ١٥١

اینکه در آیه اللَّه یتوفی الانفس حین موتها و التی لم تمت فی منامها ... وضع مرگ و خواب را با هم تنظیر میکند، دلیل بر این است که معنی خروج روح در حال مرگ این نیست که روح مانند جسمی از جسمی به جای دیگر خارج شود، بلکه این است که عالم عوض میشود و نشئه تغییر میکند البته با تفاوتهایی از نظر شدت و ضعف.

چنین به نظر میرسد که آیات مربوط به برزخ که نشان دهنده حیات بعد از موت در فاصله مرگ تا قیامت است، سه دسته است:

١. آیاتی که صرفاً کلمه توفّی در آنها به کار رفته و از کلمه توفّی حیات بعد از موت استفاده میشود، مثل آیه ٤٢ زمر و آیه ٦٠ انعام و آیه ١٠٤ یونس.

٢. آیاتی که به نحوی از گفت و شنود ملائک با انسان بعد از موت سخن میگوید، مثل آیه ٩٧ سوره نساء.

٣. آیاتی که علاوه بر این جهت، از دخول [در] بهشت برزخ یاد شده است، مثل آیه ٢٦ یس و آیه ٣٢ نحل.

٤. آیاتی که مستقیماً مسئله حیات عالم برزخ را صریحاً یا اشارتاً بیان کرده است، مثل آیه ١٥٤ بقره و ١٧٠ آل عمران و آیه ٩٩ و ١٠٠ سوره مؤمنون و آیات آخر واقعه و بلکه آیه ٤٢ سوره زمر که قبلًا در شماره ١ ذکر شد.

معاد - تفاوتهای دو جهان

١. عطف به ورقههای یادداشت معاد، دنیادار عمل و کشت است، آخرتدار برداشت و نتیجه گیری ودار حساب است.

٢. در اینجا امکان تغییر دادن خود و سرنوشت خود هست و در آنجا نیست. سرنوشت لایتغیر برای انسان که از اختیار خودش خارج است، مربوط است به آخرت.