یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٨ - مسئولیت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٧٨

خویش است، منظور این نیست که بگوییم آدمی فقط مسئول فردیت خاص خود است، بلکه میگوییم هر فردی مسئول تمام افراد بشر است ...

انتخاب: هنگامی که ما میگوییم بشر در انتخاب خود آزاد است منظور این است که هریک از ما با آزادی، وجود خود را انتخاب میکنیم. همچنین با این گفته میخواهیم این را نیز بگوییم که فرد بشری با انتخاب خود، همه آدمیان را انتخاب میکند. در واقع هریک از اعمال ما آدمیان با آفریدن بشری که ما میخواهیم آن گونه باشیم، در عین حال تصویری از بشر میسازد که به عقیده ما بشر بهطور کلی باید آنچنان باشد.

انتخاب چنین و چنان بودن، در عین حال تأیید ارزش آنچه انتخاب میکنیم نیز هست، زیرا ما هیچ گاه نمیتوانیم بدی را انتخاب کنیم. آنچه اختیار میکنیم همیشه خوبی است و هیچ چیز برای ما خوب نمیتواند بود مگر آنکه برای همگان خوب باشد.

چنانکه ملاحظه میشود از مسئولیت شخص خود، مسئولیت نسبت به دیگران استنتاج شده است، زیرا هر عمل خاص در عین حال (به دلالت التزامی) نوعی کلیت دارد و نوعی صحه گذاری به خوبی اوست و نوعی تشویق و ترغیب دیگران و به قول خود سارتر نوعی ملتزم ساختن، متعهد ساختن، موظف و درگیر ساختن و وارد گود کردن دیگران است. ولی به نظر ما حداکثر همان تشویق و ترغیب است و نه بیشتر.

درباره مسئولیت اگزیستانسیالیستی چند مطلب است که باید به آنها اشاره شود:

الف. فلسفههای انسانی اروپایی- همان طوری که داریوش