آيا در مورد حضرت پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌توان چنين احتمالى داد كه آن حضرت در روز اوّل بعثت خود چنين نقلى را صورت داده است؟ با توجه به خصوصيات وضع و جنبه عقلانى آن نمى‌توان چنين احتمالى داد. در سالهائى كه حضرت در مكّه بودند، پيروان كمى داشتند و شرايط، اقتضاى وضع نمى‌كرده است. برفرض كه در مورد الفاظ عبادات، وضع جديد را بپذيريم، شرايط يك چنين وضعى در مدينه و آن زمانى كه حضرت تشكيل حكومت داده و پيروان آن حضرت زياد شدند و (و رأيتَ الناس يدخلون في دين اللَّه أفواجاً) [١] مطرح بوده، وجود داشته است. درحالى‌كه ما مى‌بينيم آيه شريفه (أقيموا الصّلاةَ) در سوره‌هاى مكّى نيز وارد شده است‌ [٢] و ترديدى نيست كه در اين آيه، معناى عبادى صلاة مطرح است. آيا در اينجا دلالت صلاة بر معناى عبادى خود، به كمك قرينه بوده يا بدون قرينه چنين دلالتى وجود داشته است؟ روشن است كه قرينه لفظيه‌اى در آيه وجود ندارد و قرينه حاليه نيز با قرآن سازگار نيست زيرا قرآن به‌عنوان يك كتاب و به‌عنوان معجزه جاودانى حضرت پيامبر صلى الله عليه و آله مطرح است و چيزى كه به‌عنوان معجزه جاودانى است با سخنرانى تفاوت دارد، در سخنرانى، ممكن است قرينه حاليه دخالت داشته باشد ولى چيزى كه به‌عنوان كتاب و معجزه، تا روز قيامت بايد باقى بماند نمى‌تواند از قرينه حاليه كمك بگيرد. بنابراين (أقيموا الصّلاة) [٣] بدون هيچ قرينه‌اى بر همين عبادت مخصوص دلالت كرده است درحالى‌كه زمان نزول اين آيه، شرايط براى وضع مساعد نبوده است‌ [٤]. در سوره أعلى نيز كه از سور مكّيه است جمله (و ذَكَرَ اسمَ رَبِّه فصلّى) [٥]

[١]- النصر: ٢

[٢]- الأنعام: ٧٢، يونس: ٨٧، الرّوم: ٣١

[٣]- همان.

[٤]- ذكر اين نكته لازم است كه در درس حضرت استاد «دام ظلّه» آيه شريفه [أقيموا الصلاة و آتوا الزكاة] از سوره مزّمّل به عنوان سوره‌اى مكّى كه در اوايل بعثت نازل شده، مطرح گرديد ولى با توجه به اين كه خصوص آيه فوق، مدنى است لذا متن به صورت فوق تغيير داده شد و آيه شريفه [أقيموا الصلاة] از سوره‌هاى مكّى مطرح گرديد. رجوع شود به: الكشّاف، ج ٤، ص ٦٣٤

[٥]- الأعلى: ١٥