اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٩٧ - ٢- مطلبى كه مرحوم آخوند اختيار كرده است

هرچند اسم آن را استعمال حقيقى نگذاريد. ولى به‌هرحال، از استعمال مجازى بالاتر است و شايد عنوان سوّمى- بين استعمال حقيقى و مجازى- پيدا شود. در نتيجه، ما نمى‌توانيم كلام مرحوم آخوند را بپذيريم، زيرا اين معنا كه استعمال «مِنْ» به جاى «ابتداء» و عكس آن، باطل است، امرى مسلّم و مورد قبول است ولى كلام مرحوم آخوند نمى‌تواند آن را اثبات كند. اشكال دوّم: آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» مى‌فرمايد: از كلام مرحوم آخوند استفاده مى‌شود كه معناى اسمى، يك معناى استقلالى و مقصود به ذات است ولى معناى حرفى معنايى تبعى و غير مقصود به ذات است.

درحالى‌كه هر دو طرفِ اين كلام، مورد نقض قرار گرفته است چون اين مطلب در همه معانى اسمى و معانى حرفى جريان ندارد و ما در اينجا به دو مورد نقض اشاره مى‌كنيم: نقض اوّل: در مواردى مشاهده مى‌كنيم معناى اسمى‌ [١] به‌كاررفته‌است ولى جنبه طريقيت دارد نه موضوعيت، مثلًا در آيه شريفه: (كُلوا و اشربُوا حتّى يَتَبَيَّنَ لكُم الخيطُ الأبيضُ من الخيطِ الأسودِ من الفجر ...) [٢] گفته شده است: «تبيّن طلوع فجر، به معناى علم به طلوع فجر است و علمى كه در اينجا ذكر شده، جنبه طريقيت دارد يعنى آيه شريفه براى علم موضوعيتى قائل نشده است و چيزى كه داراى عنوان طريقيت باشد استقلال و اصالت ندارد بلكه استقلال، مربوط به ذى الطريق است». [٣] بررسى نقض اوّل: در دوره‌هاى قبل، اين اشكال آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» را پذيرفته بوديم ولى اكنون با دقت نظر درمى‌يابيم كه اشكال فوق وارد نيست زيرا:

[١]- يادآورى: مراد از «اسم» در اينجا اعم از «اسم» و «فعل» اصطلاحى است يعنى «اسم» در اينجا مقابل «حرف» است.

[٢]- البقرة: ١٨٧

[٣]- محاضرات في أُصول الفقه، ج ١، ص ٥٧