اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٢٧ - اشكالات كلام آيت اللَّه خويى «دام ظلّه»

خويى «دام ظلّه» در مورد علمى كه ثمره عملى دارد تمايز را به اغراض دانست و در مورد علمى كه ثمره عملى ندارد تمايز به اغراض را نپذيرفت؟ [١] اشكال دوّم: ايشان در مورد قسم اوّل، اشكال مرحوم آخوند به مشهور را مطرح كرده و فرمود: اگر تمايز را به تمايز اغراض ندانيم لازم مى‌آيد كه هر بابى بلكه هر مسأله‌اى علم مستقلى باشد. گفتيم: اين اشكال مرحوم آخوند بر مشهور وارد نيست. زيرا مرحوم آخوند خيال كردند مشهور كه تمايز علوم را به تمايز موضوعات مى‌دانند، مرادشان تمايز هريك از موضوعات مسائل است، درحالى‌كه مشهور چنين حرفى نمى‌زنند، مشهور يك موضوع براى علم قائل مى‌باشند و تمايز را به يك موضوع مى‌دانند، اگر كسى تمايز را به اين يك موضوع دانست، از كجا لازم مى‌آيد كه هر بابى، بلكه هر مسأله‌اى علم مستقلى باشد؟ معلوم مى‌شود كه ايشان (آيت‌اللَّه خويى) توجّه نداشته است كه مرحوم آخوند، كلام مشهور را درست معنا نكرده است و اگر معناى صحيح حرف مشهور در كار بود اشكال مرحوم آخوند بر مشهور وارد نمى‌شد. بنابراين، همان اشكالى كه به مرحوم آخوند وارد بود به آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» نيز وارد است. و اگر تمايز علوم به تمايز اغراض نباشد تالى فاسدى كه ذكر كردند پيش نمى‌آيد. اشكال سوّم: آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه» در مورد علومى كه غرض خارجى بر آنها مترتب نيست فرمود: تمايز يا «بالذات» است يا «بالموضوع» و يا «بالمحمول».

[١]- ممكن است كسى بگويد: در مورد علومى كه ثمره عملى ندارند و غرض آنها آگاهى و احاطه است چون اين غرض در همه اين علوم يكسان است بنابراين تمايز به اغراض را نمى‌توان پذيرفت. پاسخ: متعلّقِ آگاهى و احاطه‌اى كه بر علوم مترتب است تفاوت دارد. كسى نمى‌تواند بگويد: بين علم به آمدن زيد از سفر و علم به مردن عَمرو تفاوتى وجود ندارد. وقتى متعلّق آگاهى و احاطه فرق كند، علم هم فرق مى‌كند. علم به نحو غير علم به اصول فقه است چون متعلّق آن دو با يكديگر تفاوت دارند.