اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٥٤ - اشكال اوّل تعريف مشهور، جامعيت ندارد

حال اگر مقدمات دليل انسداد تمام باشد، در رابطه با نتيجه اين مقدّمات، اختلاف وجود دارد. بعضى نتيجه آن را حجّيت مطلق ظنّ بنا بر كشف و بعضى حجّيت مطلق ظن بنا بر حكومت مى‌دانند. البته هر دو قبول دارند كه دليل انسداد يك دليل عقلى است.

ولى كسانى كه قائل به كشفند، معتقدند در صورت تمام بودن مقدمات، عقل كشف مى‌كند كه شارع مقدّس در چنين شرايطى، مطلق ظن را حجّت قرار داده است.

بنابراين، حجّيت ظنّ در حال انسداد، حجّيت شرعى است هرچند كاشف اين حجّيت عبارت از عقل است. ولى كسانى كه نتيجه را حجّيت مطلق ظن بنا بر حكومت مى‌دانند، معتقدند كه در صورت تمام بودن مقدمات دليل انسداد، خود عقل «مطلق ظن» را حجّت قرار مى‌دهد. عقل همان‌طور كه حكم به حجّيت «قطع» مى‌كرد، در چنين شرايطى نيز «ظن» را حجّت مى‌داند. با اين تفاوت كه حكم عقل به حجّيت قطع، شرايطى ندارد ولى در باب «ظنّ» با توجّه به مقدمات دليل انسداد و شرايط آن مى‌باشد. و به تعبير ديگر: حكم عقل به حجيّت قطع، به نحو اطلاق است ولى در مورد «ظنّ» مشروط است.