اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤١٠ - نظريه مرحوم آخوند

شجاعت را مى‌پسندد ولى استعمال آن در مورد مشابهت در جهات ديگر را نمى‌پسندد. [١] بررسى نظريه مرحوم آخوند اصل كلام مرحوم آخوند، يك مؤيّد دارد ولى استدلال ايشان روشن نيست. مؤيّد كلام ايشان اين است كه در اعلام شخصيّه كه واضعِ آن پدر و امثال اوست، مثلًا وقتى پدر حاتم اين اسم را براى فرزند خودش انتخاب كرد نمى‌دانسته فرزندش چه عاقبتى دارد و نمى‌دانسته كه او در جود و سخاوت به عنوان ضرب‌المثل خواهد شد. بلكه فقط به عنوان يك مولود، اسم او را حاتم گذاشته است. ولى الآن اين اسم به هركسى كه داراى جود و سخاوت باشد اطلاق مى‌شود. آيا اين استعمال به اجازه كيست؟ آيا پدر حاتم- كه واضع بوده- اجازه داده است؟ خير، اين‌گونه نيست بلكه صحّت استعمال، مستند به ذوق عرفى است و چون ذوق عرفى چنين استعمالى را مى‌پسندد، پس صحيح است. ولى دليل مرحوم آخوند، قدرى مجمل است. مرحوم آخوند مى‌فرمايد: «صحّت استعمال، معنايش حُسن استعمال است». آيا مراد ايشان از صحّت استعمال، صحّت استعمال مجازى است يا مراد، كلّى صحّت استعمال است؟ روشن است كه در صحّت استعمال، فرقى بين حقيقت و مجاز نيست يعنى «صحّت استعمال در معناى حقيقى» با «صحّت استعمال در معناى مجازى» دو معنا ندارند. در نتيجه بايد كلام مرحوم آخوند، كلّيت داشته باشد. در اين صورت از مرحوم آخوند سؤال مى‌كنيم آيا اين «حُسن» كه شما به كار مى‌بريد در مقابل «قبح» است يا در مقابل «عدم حُسن»؟ اگر مرحوم آخوند بفرمايد: حُسن در مقابل قبح است و استعمالِ غير صحيح،

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٩