اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٤٣ - اشكال مرحوم آخوند بر صاحب فصول رحمه الله

پاسخ روشن است، زيرا ما در بحث حجّيت خبر عادل مى‌گوييم: «يجب ترتيب الأثر على قول العادل»، پس «وجوب ترتيب اثر» كه ما از آن به «ثبوت تعبدى» تعبير مى‌كنيم، از خواص روايت است، از آثار نقل زراره است، از عوارض حكايت قول امام عليه السلام است و از عوارض نفس قول امام عليه السلام نيست. بنابراين، اگر شما ثبوت را «ثبوت تعبدى» بدانيد باز هم نمى‌توانيد موضوع را «قول امام عليه السلام» قرار دهيد بلكه بايد موضوع را «روايت زراره» قرار دهيد و در اين صورت، اشكال برمى‌گردد كه شما در بحث حجّيت خبر واحد نه از كتاب بحث كرده‌ايد، نه از سنت محكيّه، نه از اجماع و نه از عقل. [١] اشكال احتمال دوّم در كلام صاحب فصول رحمه الله‌ اگر مراد از سنّت در كلام صاحب فصول رحمه الله معناى عامى باشد كه هم سنت محكيّه- يعنى قول و فعل و تقرير معصوم عليه السلام- و هم سنّت حاكيه- يعنى نقل زراره- را شامل مى‌شود، يعنى هر دوى اين‌ها از مصاديق سنّت بوده و در موضوع علم اصول دخالت دارند. مرحوم آخوند مى‌فرمايد: در اين صورت ما از اشكال اوّل صرف‌نظر مى‌كنيم، زيرا بنابراين احتمال، خبر واحد از مصاديق سنت بوده و در بحث حجيت خبر واحد مانعى ندارد كه خود خبر واحد به عنوان موضوع قرار گيرد. در باب خبرين متعارضين نيز اشكال برطرف مى‌شود. ولى بنا بر اين احتمال، اشكال ديگرى پيدا مى‌شود، زيرا در اين صورت بحث در بعضى از مسائل علم اصول- مانند مباحث الفاظ و غير آن- بحث از عوارض ادلّه اربعه نيست. مثلًا وقتى گفته مى‌شود: «صيغة افعل ظاهرة في الوجوب أم لا؟» آيا مقصود «صيغه افعل در خصوص كتاب و سنت است» است يا «مطلق صيغه افعل كه در كلام‌

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٦ و ٩