فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٤ - جزئيت و بلند خواندن بسمله

٣. بسمله جزئى از سوره حمد

بسمله به چند دليل جزء سوره حمد است:

دليل اوّل: شافعى با سند خود روايت كرده است: معاويه به مدينه آمد و در آنجا نماز خواند و در نمازش بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم را قرائت نكرد و به هنگام رفتن به ركوع و سجده، تكبير نگفت. پس از سلام نماز، مهاجرين و انصار بر او فرياد زدند كه: اى معاويه، از نماز دزديدى! بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم كجاست؟ تكبير به هنگام ركوع و سجده كجاست؟ معاويه سپس نمازش را با قرائت بسمله و تكبير اعاده كرد.

شافعى گفته است: معاويه پادشاهى نيرومند و پر شوكت بود و اگر بلند قرائت كردن بسمله نزد مهاجرين و انصار، امرى ثابت نبود، نمى‌توانستند به معاويه اعتراض كنند. (١١)

به نظر ما اگر تلاوت بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم جزء سوره حمد نبود، مهاجران و انصار بر ترك آن در نماز و نيز بر بلند قرائت نكردن آن، اعتراض نمى‌كردند. اين خبر علاوه بر اينكه دلالت بر جزئيت آن دارد، دلالت بر لزوم بلند قرائت كردن آن در نماز نيز دارد. بنابراين مى‌توان به آن در هر دو مورد استدلال كرد.

دليل دوم: شافعى از مسلم، از ابن جريج، از ابن ابى مليكه، از امّ سلمه روايت كرده است:

رسول خدا(ص) سوره حمد را قرائت كرد و بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم را يك آيه، الحمد للّه‌ ربّ العالمين را يك آيه، الرحمن الرحيم را يك آيه، مالك يوم الدين را يك آيه، إيّاك نعبد و إيّاك نستعين را يك آيه، اهدنا الصراط المستقيم را