فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٦

شريفه: {يسارِعونَ في الإثمِ و العدوانِ } (١٠)،از قبيل عطف خاص بر عام است. (١١) پيشتر گفتيم كه اثم اثر جرم است، نه خود جرم، ولى عدوان خود جرم است.

٤. معصيت: عصيان، خلاف اطاعت است، عصيان بنده نسبت به پروردگار يعنى سر تافتن از فرمان او. (١٢)

فرق عصيان و اثم، اين است كه عصيان خود مخالفت و سرپيچى است و اثم اثر مترتب بر مخالفت است. علاوه بر اين ، عصيان به ارتكاب فعل خلاف اختصاص دارد، ولى اثم شامل ارتكاب و قصد ارتكاب مى‌شود.

سوم: مراتب اثم

اثم از جهت شدت و ضعف، داراى مراتبى است و به همين جهت فقها، گناهان را به صغيره و كبيره تقسيم كرده‌اند. در تعريف گناهان كبيره گفته‌اند كه گناهانى اند كه وعده جهنم بر ارتكاب آنها داده شده و گناهان صغيره مقابل گناهان كبيره‌اند. خود گناهان كبيره نيز مراتبى دارند، مثلاً حرمت زنا از جهت فاعل آن كه محصن باشد يا غير محصن و نيز از جهت مفعول كه از محارم باشد يا غير محارم، شدت و ضعف دارد. همچنين حرمت زنا به لحاظ مكان و زمان آن نيز شدت و ضعف دارد، مثلاً حرمت زنا در حرم يا در ماه رمضان شديدتر است. (١٣) بنابراين اگر كسى به ارتكاب يكى از دو يا چند عمل حرام ناچار شود، بر وى واجب است حرامى را انتخاب كند كه عقوبت كمترى دارد. (١٤)