تلف، خون آنان هدر نخواهد بود، خواه انسان باشد و خواه حيوان و حيوان براى خودش باشد و يا براى ديگرى؛ هرچند حيوان را براى ذبح نگهدارى كرده باشد، ولى در آن هنگام قصد ذبح آن را نداشته باشد. (٨٣)

صاحب عروه مى‌گويد:

قطع نماز گاهى واجب است؛ چون موردى كه حفظ جان خودش و يا نفس محترم ديگرى متوقف بر قطع نماز باشد، يا حفظ مالى كه حفظ آن شرعاً واجب است، متوقف بر آن باشد. (٨٤)

صاحب جواهر در شرح عبارتى كه از شرايع آورديم، مى‌گويد:

شيخ در خلاف و ابن ادريس در سرائر بنا به آنچه از آنان نقل شده، مخالف قول به وجوب بذل طعام به مضطرّ هستند و آن را واجب ندانسته‌اند، به دليل اصل و نيز اين ادعا را كه عدم بذل، اعانت بر قتل محسوب مى‌شود، نپذيرفته‌اند. از سوى ديگر، مدعى اند دليلى بر وجوب حفظ جان ديگرى، حتى در صورتى كه متوقف بر بذل مال باشد، وجود ندارد و تنها دليل آن اجماع است و اجماع نيز در چنين فرضى ممنوع است، بلكه شايد سيره در همه زمان‌ها و در همه جا در مورد كسانى كه به ظلم كشته مى‌شوند، بر خلاف آن باشد؛ در حالى كه امكان دفع قتل از آنان با پرداخت مال وجود دارد، و همچنين است در مورد بيمارانى كه درمان آنها و ادامه حياتشان به گفته اهل خبره متوقف بر بذل مال باشد.

لكن اشكال مطالب ياد شده، مخفى نيست، و وجوب حفظ جان مؤمن داراى احترام، ضرورى و بديهى است و جاى بحث ندارد و شايد بتوان بر آن استدلال كرد، به آنچه در بحث نفقات گذشت و گفته شد كه فقها نفقه فرد عاجز را به

(٨٣) مسالك الافهام، ج١، ص ١١٢.
(٨٤) العروة الوثقى، ج١، ص ٧٢٣.