فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٤ - حرمت خود كشى و وجوب حفظ جان خود و ديگرى آیت الله رضا استادى
هرگاه مضطرّ مردارى نيابد كه از آن بخورد و غذايى را پيدا كند كه مال ديگرى است و توان خريدن آن را ندارد و يا توان خريد آن را دارد، ولى صاحب غذا حاضر به فروش آن نيست و چيزى از آن را با عوض يا بدون عوض به او نمىدهد. آيا مضطرّ مىتواند براى گرفتن آن با او زد و خورد كند؟ پاسخ اين است كه مىتواند؛ چون دفع ضرر بالفعل، واجب است و نيز به دليل قول خداوند: {ولاتلقوا بأيديكم إلى التهلكة } و {لاتقتلوا أنفسكم } به ويژه در روايتى از پيامبر(ص) آمده است: «كسى كه كمك كند بر قتل مسلمانى، هر چند به گفتن پارهاى از كلمهاى، روز قيامت در حالى مىآيد كه روى پيشانى او نوشته شده: مأيوس از رحمت خداوند». چنين موردى اولى از اعانت بر قتل است. (٧٨)
در اصباح الشيعه آمده است:
كسى كه مردارى پيدا نمىكند و نزد رفيق او غذا به مقدارى كه سدّ رمق كند، موجود است، ولى آن را به او نمىفروشد، نه به صورت نقدى، نه نسيه و نه مجّانى. در اين صورت واجب است كه اگر مىتواند، با او زد و خورد كند و اگر او را بكشد، خونش هدر است. (٧٩)
علامه در قواعد مىگويد:
اگر ثمن موجود باشد(يعنى مضطرّ ثمن خريد غذا را داشته باشد)، در صورتى كه صاحب غذا ثمن المثل را مطالبه كند، وادار كردن او به بذل غذا واجب نيست، بلكه دفع ثمن واجب است. (٨٠)
و در منتهى المطلب مىگويد:
(٧٨) جواهر الفقه، ابن برّاج، ص ٢٠٨.
(٧٩) اصباح الشيعه، ص٣٨٩.
(٨٠) قواعد الاحكام، ج٢، ص ١٦٠، ط سنگى.