فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٣ - حرمت خود كشى و وجوب حفظ جان خود و ديگرى آیت الله رضا استادى
بهاى آن را داشته باشد، بر صاحب غذا دادن آن بدون دريافت بهاى آن واجب نيست و چنانچه بهاى آن را نداشته باشد، بذل آن بدون گرفتن بها واجب است. برخى گفتهاند بذل آن بدون گرفتن بهاى آن در صورتى كه فرد بالفعل نداشته باشد، واجب است؛ هر چند در شهر خودش داشته باشد.
دليل ما(بر عدم وجوب بذل) اين است كه اصل برائت ذمه است و وجوب آن، نياز به دليل دارد. (٧٥)
در كتاب سرائر آمده است: «هرگاه كسى مضطرّ شود به غذاى ديگرى، اعطاى آن بر او واجب نيست؛ چون اصل برائت ذمّه است و وجوب آن نياز به دليل دارد». (٧٦)
شيخ در مبسوط مىگويد:
هرگاه انسان مضطرّ شود به غذاى ديگرى ـ كه صفت مضطرّ را پيشتر گفتيم ـ بر صاحب غذا بذل آن واجب است، به دليل قول پيامبر(ص) كه فرمود: «كسى كه بر قتل مسلمانى كمك كند هر چند به پارهاى از كلمهاى ، روز قيامت در حالى مىآيد كه روى پيشانى او نوشته شده: مأيوس از رحمت خداوند». گفتهاند اين [= مضطر]سزاوارتر است. مضطرّ از دو حال خارج نيست: يا ثمن آن را دارد و يا ندارد. در صورتى كه ثمن آن را داشته باشد، بذل غذا بر صاحب غذا واجب نيست، مگر با گرفتن بدل آن ؛ چون بذل را براى دفع ضرر از فرد مضطر بر او واجب دانستيم، بنابر اين نبايد ضرر را بر ديگرى وارد كنيم... . (٧٧)
ابن برّاج مىگويد:
(٧٥) الخلاف، ج٢، ص ٥٤٤.
(٧٦) السرائر، ج٣، ص ١٢٦.
(٧٧) المبسوط، ج٦، ص ٢٨٥.