فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٠ - «صلح ابتدايى» مسعود امامى
تنها يك قسم آن موضوع بحث در باب صلح است. به عبارت ديگر باب صلح كه در فقه شيعه و سنى يكى از ابواب معاملات مىباشد متكفّل بحث از يكى از اقسام صلح به معناى عام است و سخن از ساير اقسام آن در ابواب ديگر صورت مىگيرد.
فقيهان معمولاً از پنج قسم صلح ياد مىكنند كه عبارتند از: صلح ميان مسلمانان و كفار، صلح ميان اهل عدل و اهل بغى، صلح ميان زوجين، صلح در باب جنايات و صلح در اموال. سپس تصريح مىكنند كه باب صلح تنها متكفّل بحث از قسم اخير است و مباحث اقسام ديگر را در ابواب ديگر فقه همچون جهاد، طلاق، قصاص و ديات مىتوان يافت. (٤٠)
نكته قابل توجهى كه در بعضى از منابع فقهى به چشم مىخورد اين است كه بعضى از فقيهان همچون ابن قدامه بهوتى به صراحت صلح را به معناى عام تعريف نموده و سپس به تقسيم آن اقدام و كردهاند. (٤١) شافعى نيز اصل صلح را به منزله بيع مىداند كه احكام بيع در آن جارى است، سپس صلح در ارش جنايت و صلح ميان زوجين را كه مصداق ميان آنها وجود دارد، از شُعَب همان اصل دانسته و ارش و صداق را جانشين ثمن در بيع قرار داده است. (٤٢)
(٤٠) حلّى، يوسف بن مطهر، تحرير الاحكام، مؤسسه امام صادق عليه السلام، قم، ١٤٢٠، چاپ اوّل، ج٣،ص ٤. عاملى، سيد محمد جواد، مفتاح الكرامه، دار احياء التراث، بيروت، ج٥،ص ٤٥٤. كركى، على بن حسين، رسائل كركى، كتابخانه آية ا... مرعشى، قم ١٤٠٩، چاپ اوّل، ج١،ص ١٩٠. بهايى، محمد بن حسين، جامع عباسى، مدرسه صدر مهدوى، اصفهان، ص٢٢٦. ابن قدامه، حنبلى، عبداللّه، المغنى، دارالكتاب العربى، بيروت، ج٥،ص ٢. شربينى شافعى، مغنى المحتاج، پيشين، ج٢،ص ١٧٦. بهوتى حنبلى، كشاف القناع، ج٣،ص ٤٥٤. كحلانى، محمد بن اسماعيل، سبل السلام، مطبعة مصطفى البابى، مصر، ١٣٧٩، چاپ چهارم، ج٣،ص ٥٨. زحيلى، پيشين، ج٦،ص ٤٣٣٢. نزيه، عقد الصلح، ص ١٧. انصارى شافعى، الاقناع، فتح الوهاب ، ج١،ص ٣٥٣. شروانى، عبدالحميد، حواشى الشروانى، داراحياء التراث العربى، بيروت، ج٥،ص ١٨٧. شربينى، محمد بن احمد، الاقناع، دارالمعرفة، بيروت، ج١،ص ٢٧٩.
(٤١) ابن قدامه، همان. بهوتى، همان.
(٤٢) شافعى، محمد بن ادريس، الأمّ، دارالفكر، بيروت، چاپ دوم، ١٤٠٣، ج٣،ص ٢٢٥.