فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠٥

برده از آزاد و آزاد از برده ارث نمى‌برد. (٢٩) مرد آزاد بيش از دو كنيز و برده بيش از دو زن آزاد نمى‌تواند به همسرى برگزيند. (٣٠) آزاد در برابر برده قصاص (،قصاص) نمى‌شود. (٣١) به قول مشهور عزل (،عزل) از همسر آزاد در صورت رضايت نداشتن وى مكروه است. (٣٢)

اسباب آزادى. اسلام براى آزادى برده اسباب ذيل را قرار داده است:

الف) اسباب اختيارى

١. عتق كه از مستحبات مؤكد درباره برده مؤمن است (،عتق).

٢. تدبير (،تدبير).

٣. مكاتبه (،مكاتبه).

٤. استيلاد (،استيلاد).

ب) اسباب قهرى

١. ملكيت: تملّك پدر يا مادر و جدّ يا جدّه و هرچه بالا رود و نيز تملّك فرزندان و نوادگان و هرچه پايين آيد، سبب قهرى آزادى آنان است. (٣٣)

٢. سرايت: به قول مشهور آزاد شدن بخشى از برده، موجب سرايت به همه برده و آزادى وى مى‌شود. (٣٤)

٣. تنكيل: به قول مشهور بريدن گوش، بينى و ديگر اعضاى مملوك توسط مولا، سبب آزادى وى مى‌گردد (،تنكيل).

٤. اسلام: چنانچه برده پيش از مولاى خود اسلام آورد و از قلمرو كفر به قلمرو اسلام درآيد، آزاد مى‌شود. (٣٥)

٥. بيمارى: ابتلاى برده به كورى، خوره و بيمارى زمين‌گير، سبب آزادى او مى‌گردد. (٣٦)