٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٢ - قلمرو قاعده درءُ رضا استادى

هرگاه حد بر تو مشتبه شد، آن را دفع كن. ائمه اربعه اتفاق نظر دارند كه حدود به شبهه دفع مى‌شود، ولى موارد اين شبهات با هم اختلاف دارد. (١٨)

سخن ابن حزم در مورد روايات قاعده درء:

ظاهر كلام ابن حزم در كتاب محلّى عدم وثوق وى به صدور اين روايات از پيامبر اكرم (ص) مى‌باشد. در اين كتاب آمده است: آيا حدود به شبهات دفع مى‌شود؟ برخى قائلند كه حدود به شبهه دفع مى‌شود. ابو حنيفه و اصحاب او از سرسخت‌ترين طرفداران اين نظريه هستند و بيش از همه اين قاعده را به كار برده‌اند.

پس از ابو حنيفه و طرفدارانش مالكى‌ها و سپس شافعى‌ها طرفدار اين قاعده‌اند. امّا اصحاب ما [ حنبلى‌ها ] قائلند به اين كه حدود به شبهه دفع نمى‌شود و به شبهه نيز اقامه نمى‌شود. حدود فقط حق خداوند است، نه بيشتر، پس هرگاه ثابت نشود، جايز نيست به شبهه اقامه شود، به دليل قول پيامبر (ص): «إنّ دمائكم و أعراضكم و أبشاركم عليكم حرام؛ همانا خون و آبرو و ناموس و بدنتان بر شما حرام است». هرگاه حد ثابت شد، دفع آن به شبهه جايز نيست، به دليل كلام خداوند: {تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلاَتَعْتَدوُهَا} .

ابو محمد [ ابن حزم ] مى‌گويد: چون دراين مسأله ـ چنان كه گفته شد ـ بين فقها اختلاف است، لازم است عين لفظى را كه به آن تمسك شده، در نظر گرفته و ببينيم آيا اين لفظ [ ادرؤواالحدود بالشبهات ] ، در روايات آمده است؟ پس از ملاحظه دريافتيم آنچه در اين باره آمده، از طرقى روايت شده كه در آن از پيامبر(ص) نصىّ و سخنى وجود ندارد، بلكه


(١٨) الفقه على المذاهب الأرعه، ج٥.