دلالت روايت: ضرر اسم جنس است و از آن مثلاً نقص مالى يا بدنى اراده شده كه معادل فارسى آن، «زيان» است. نفى جنس ضرر در كلام پيامبر اسلام ـ كه مبيّن شريعت است ـ در اين ظهور دارد كه در حكومت اسلامى ضرر به كلّى منتفى است. و منتفى شدن جنس ضرر به اين است كه مكلّفان به كارى كه منشأ ضرر است تكليف نشوند و براى احدى اقدام به ضرر تجويز نشود و گرنه لازم مى‌آيد كه در دايره حكومت، ضرر واقع شده باشد و اين با نفى ياد شده منافات دارد.

از آنجا كه كلمه «ضرر» مطلق است شامل وارد كردن ضرر بربدن خود نيز مى‌شود، و در نتيجه برحرمت ضرر رساندن به بدن خود دلالت مى‌كند.

همچنين «ضرار» مصدر و به معناى وارد كردن ضرر است و افزودن «لا» بر عمل مكلّف در قالب مصدر، ظاهر در تحريم اين فعل بر مكلّف است؛ پس اضرار به معناى وارد كردن ضرر، حرام است و اين نيز مطلق است و شامل ضرر زدن به بدن خود مى‌شود، بنابر اين هر دو قسمت روايت دليل حرمت است.

مى‌توان عموم حديث در هر دو قسمت را منع كرد؛ با اين بيان كه مى‌توان ادعا كرد معناى قسمت نخست اين است كه در شرع، ضررى متوجه مكلّف نمى‌شود؛ بنابراين روايت، به وارد شدن ضرر بر انسان از خارج نظر دارد و از وارد شدن ضرر به انسان از ناحيه خود انصراف دارد. لازمه حديث اين است كه در محيط قانون به انسان ضرر نمى‌رسد و بر وى چيزى ـ كه برايش ضرر داشته باشد ـ تحميل نمى‌شود و ديگرى نمى‌تواند به او ضرر رساند؛ ليكن ضرر رساندن به خود خارج از روايت است و روايت از

(١) كافى، باب اضرار، ج٥،ص٢٩٢، ح٢؛ وسائل الشيعه، ج١٧، باب ١٢ از كتاب احياء الموات،ص ٣٤١، ح٣.