بدينسان مكر ورزى ـ يا همان طعمه ساختن وسيله‌ها در قربانگاه اهداف ـ مهم‌ترين عرصه تصميم‌گيرى در جامعه مسلمانان را در نور ديد. موفقيّت سلاح مكر در اين جريان سبب شد تا از آن پس اين سلاح به شيوه‌اى كارامد و روز مرّه براى تعقيب اهداف سياسى بدل شود و سرتاسر عرصه سياست جامعه را به تسخير در آورد.

موضعگيرى امام على(ع): در جلسه شورا به حضرت اين پيشنهاد داده شده بود كه دنباله روى از شيخين را بپذيرد تا با او بيعت شود. چه بسا تصوّر كنيم اين پيشنهاد فرصتى مغتنم براى امام(ع) بوده است. اگر امام(ع) آن را مى‌پذيرفت، مى‌توانست به قدرت دست يابد و آنگاه بى‌اعتنا به روش شيخين، راه خويش را در پيش گيرد. تاريخ از تن در ندادن امام(ع) به اين پيشنهاد سخن مى‌گويد:

آنگاه كه عبدالرحمن ـ مدير شورا ـ به او گفت: با تو بعيت مى‌كنم بر پايه كتاب خدا، سنّت پيامبر خدا(ص) و سيره شيخين، پاسخ داد: نه، تنها براساس كتاب خدا و سنت رسولش(ص). (٩)

در توجيه رفتار امام(ع) مى‌توان گفت: اگر سيره شيخين را به ظاهر مى‌پذيرفت اين كار خود مكرى در درون داشت و پيدا است بهره‌گيرى از سلاح مكر براى رويارويى با مكر، گاه به نقض غرض مى‌انجامد. اگر به راستى مكر راه نفوذ را به درون فرهنگ سياسى جامعه در پيش گرفته باشد نبايد و نمى‌توان اين راه را با استفاده از همين سلاح سدّ نمود. امام على(ع) با شرايطى از اين دست روبه رو بود. به سخن ديگر مكر هميشه پادزهر مكر نيست. در آن شرايط، امام(ع) اگر به مكر روى مى‌آورد راه نفوذ آن را در جامعه هموارتر مى‌نمود و به تبديل شدن آن به يك فرهنگ مدد مى‌رسانيد و اين خواستى بود براى كسانى كه از رفتارهاى اخلاقى و الهى بر آمده از جريان بعثت به ستوه آمده بودند و جايى را براى خويش در يك جامعه حقيقت مدار نمى‌يافتند. در عين حال امام(ع) در اين واكنش خود مهارت به خرج داد كه توضيح آن را پى مى‌گيريم. در قبال شورا دو گزينه فرا روى امام(ع) وجود داشت:

(٩) بحارالانوار، ج ٣١، ص ٣٩٩، و شرح نهج‌البلاغه، ج ١، ص ١٨٨.