فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٧ - ديه اهل ذمه و شهروندان غيرمسلمان* سيد محمود هاشمى شاهرودى

بكشد و آنان بخواهند قصاص كنند، بايد اضافى ديه مسلمان را بدهند و او را قصاص كنند.»

اين روايت دلالت دارد بر اين كه ديه ذمى كمتر از ديه مسلمان است.

١٢. معتبره سماعه از امام صادق(ع) نيز همين گونه است. در اين روايت آمده است:

«في رجل قتل رجلاً من أهل الذمة، فقال: هذا حديث شديد لايحتمله الناس و لكن يعطي الذمي دية المسلم ثم يقتل به المسلم؛ (٧) امام صادق(ع) در مورد كسى كه مردى از اهل ذمه را كشته بود، فرمود: اين سخنى سخت است كه مردم آن را تحمل نخواهند كرد ولى بايد ذمى، ديه مرد مسلمان را بپردازد، سپس آن مرد مسلمان به عوض ذمى مقتول، كشته شود.»

از ظاهر اين روايت برمى‌آيد كه ديه كامل مرد مسلمان پرداخته شود، شايد بدين اعتبار كه ديه كافر هشتصد درهم بوده و بسيار كمتر از ديه مسلمان مى‌باشد.

روايات ياد شده، عمده روايات معتبر دسته نخست است. در اين باب، روايات ديگرى به همين مضمون وجود دارد ولى سند آنها بى‌اشكال نيست.

دسته دوم: اين روايات دلالت دارند كه ديه يهودى و نصرانى و مجوسى يا فقط ديه يهودى و نصرانى، چهار هزار درهم است. اين دسته مشتمل بر دو روايت است:

١. روايت ابوبصير از امام صادق(ع):

«قال: دية اليهودي و النصراني أربعة آلاف درهم و دية المجوسي ثمانمأة درهم. و قال: أما إنّ للمجوس كتابا يقال له: جاماس؛ (٨) امام صادق(ع) فرمود: ديه يهودى و نصرانى چهار هزار درهم و ديه مجوسى هشتصد درهم است. مجوسيان نيز كتابى دارند به نام جاماسب [نامه].»