٧. تفاوت در تعيين جزيه و خراج: امام على(ع) مقدار جزيه‌اى را كه اهل ذمه بايد پرداخت كنند در مكان‌هاى مختلف كم و زياد مى‌كرد و نيز در مورد خراج؛ از جمله مصعب بن يزيد انصارى گفته است:

اميرمؤمنان على(ع) مرا مسؤول چهار روستاى مدائن (بهقباذات، نهرسير، نهرجوير و نهرالملك) تعيين كرد و مأمور ساخت بر هر جريب زمين زراعتى پر محصول يك درهم و نيم و بر هر جريب زمين متوسط يك درهم و بر هر جريب زمين زراعتى كم محصول دو ثلث درهم و بر هر جريب باغ انگور ده درهم و بر هر جريب نخلستان ده درهم و بر هر جريب باغ‌هايى كه داراى نخل و درختان ديگر است ده درهم مقرر كنم... و نيز بر بزرگان مجوس كه بر يابو سوار مى‌شوند و انگشتر طلا به دست مى‌كنند ٤٨ درهم و از متوسطان و تجارشان ٢٤ درهم و از فقيرشان دوازده درهم جزيه دريافت كنم. (٥٢)

٨ . قيمت گذارى: حضرت امير در عهدنامه مالك اشتر در اين باره فرموده است:

بايد خريد و فروش آسان و براساس ميزان و عدالت و با نرخ‌هاى رايج انجام گيرد تا به فروشنده و خريدار اجحاف نشود. (٥٣)

در روايتى آمده است:

على(ع) در كنار شط از ميزان قيمت‌ها پرس و جو مى‌كرد. (٥٤)

احكام اجتماعى

از رواياتى استفاده مى‌شود اميرمؤمنان به رفاه عمومى و مسائل اجتماعى اهتمام زياد مى‌ورزيد و احكامى را كه متضمّن رعايت مصالح عمومى بود صادر مى‌كرد؛ از جمله در

(٥٢) تهذيب، ج ٤، ص ٢٤٣.
(٥٣) نهج‌البلاغه، عهدنامه مالك اشتر.
(٥٤) ملحقات احقاق الحق، ج ٨، ص ٥٦٣.